SM , stwardnienie rozsiane

 

Stwardnienie rozsiane - istota choroby.

Liczne plaki (miejsca w których doszło do uszkodzenia mózgu w przebiegu stwardnienia rozsianego) widoczne w sekwencji FLAIR MRI, Fot. z Wikipedii

W stwardnieniu rozsianym charakterystyczne są ogniska demielinizacji (tzw. blaszki, lub - plaki) włókien nerwowych w istocie białej. Starsze, wcześniej powstałe ogniska mają dość zwartą konsytencję, są stwardniałe, zbliznowaciałe (w wyniku m.in. żywego odczynu komórek glejowych) w odróżnieniu od "miękkich" (z obecnością licznych komórek zapalnych) świeżo powstałych zmian. Stąd zresztą bierze się nazwa schorzenia: "stwardnienie".

Stwardnienie rozsiane(SM-sclerosis multiplex) pojawia się, kiedy dochodzi do uszkodzenia materiału ochronnego czyli mieliny wokół nerwów w centralnym układzie nerwowym . Uszkodzenie mieliny zwalnia, zniekształca lub nawet hamuje przekazy informacji z mózgu do innych części ciała. Objawia się to początkowo przemijającymi, a potem - utrwalonymi licznymi zaburzeniami neurologicznymi. Objawy neurologiczne są bardzo urozmaicone.

Jest to choroba układu odpornościowego, który zwraca się przeciwko naszym własnym komórkom nerwowym.

Z reguły choroba dotyczy osób młodych (między 20. a 40. rokiem życia), częściej występuje u kobiet. Szczyt zachorowań odnotowuje się w populacji osób w wieku 30-35 lat. Po 50. roku życia SM zdarza się rzadko (kilka procent przypadków); podobnie nie występuje w dzieciństwie i przed okresem dojrzewania.

SM może przybierać formę łagodną lub złośliwą. O pierwszej z nich mówimy, gdy na przestrzeni 15 lat zmiany neurologiczne nie powodują znaczącej niewydolności układu nerwowego. W przypadku SM złośliwego już po 3- 4 latach choroby pacjent traci zdolność samodzielnego poruszania się.

Choroba przebiega różnie, albo kolejnymi rzutami i remisjami, albo od początku jest przewlekła, lub wreszcie - po okresie rzutów i remisji przybiera wtórnie postać przewlekłą.

 

Rzut SM -jest to wystąpienie i utrzymywanie się powyżej 24 godzin jednego lub kilku nieprawidłowych objawów świadczących o uszkodzeniu CUN .

Remisja -to ustępowanie objawów rzutu .W początkowej fazie SM objawy rzutu prawie całkowicie ustępują , w późniejszym okresie - nieraz nie wszystkie objawy sie cofają i tak narasta niepełnosprawność chorego.

Obszarami ośrodkowego układu nerwowego szczególnie dotkniętymi chorobą są sznury boczne i tylne (zwłaszcza w odcinku szyjnym i lędźwiowym) rdzenia kręgowego. Zmiany chorobowe dość często dotyczą także nerwu wzrokowego oraz obszarów wokół komór w mózgu. Zajęte też bywają szlaki nerwowe w śródmózgowiu, moście oraz móżdżku. Zmiany dotyczą też kory móżdżku oraz rdzenia kręgowego.

Proces chorobowy przez dłuższy czas oszczędza komórkę nerwową i jej długie wypustki, aksony. Pierwotnie zajęte są dendryty, wypustki, za pomocą których komórki komunikują się między sobą. W późniejszym okresie zmiany chorobowe dotykają jednak także i aksony.

Nowe i stare zmiany na ogół ze sobą współistnieją.

 

 

 

 

 

Przyczyna SM nie została, jak dotąd, w pełni ustalona. Wiadomo, że choroba ma podłoże immunologiczne.

Główne prawdopodobne przyczyny to:

-zakażenia wirusowe - wirus opryszczki , retrowirusy. Od chwili zadziałania domniemanego czynnika zakaźnego do wystąpienia objawów mija wiele lat (kilka do kilkudziesięciu). Ten okres określa się jako przedkliniczny

-klimat umiarkowany i chłodny -im dalej na południe i im niższa szerokość geograficzna (tj. bliżej równika), tym jest mniej zachorowań

- predyspozycja genetyczna - obserwuje się bowiem rodzinne występowanie tego schorzenia

- stan przegrzania w wyniku nadmiernej ekspozycji na ciepło mogą się nasilić objawy choroby

-często SM występuje u osób z grupą krwi ''O''

-częściej na SM chorują osoby w krajach o wysokiej stopie życiowej

- dieta prawdopodobnie może mieć pewien wpływ na wystąpienie choroby. Okazuje się, że częściej chorują osoby mające dietę wysokokaloryczną i bogatą w tłuszcze oraz cukry 

- uszkodzenie nerwów metalami ciężkimi (np. rtęcią z plomb amalgamatowych, ołowiem z wody wodociągowej)

Czynniki wywołujące zaostrzenie choroby to :

-stres emocjonalny

-nadmierna ekspozycja na słońce

-gorąca kąpiel

-infekcje wirusowe

-przewlekłe zmęczenie

-zabiegi operacyjne, zwłaszcza neurochirurgiczne oraz urazy

-pogoda- rzut- ma zwykle nieco łagodniejsze nasilenie, jeśli występuje u chorych w momencie wyższej temperatury powietrza oraz dużego nasłonecznienia. Natomiast zauważono, że wzrost opadów oraz stopień wilgotności powietrza częściej wywołuje rzuty choroby o nieco gorszym przebiegu.

Objawy SM mogą być przemijające i czasem wydają się dziwne i trudne do opisania. Kilkadziesiąt innych schorzeń może „podszywać się" pod SM. Z drugiej strony ludzie bagatelizują swoje dolegliwości, zwłaszcza że są one przemijające. Dlatego często pierwsze ataki choroby nie są diagnozowane. W większości przypadków po pierwszym ataku następuje przerwa, w trakcie której pacjent czuje się zupełnie normalnie. Zdarza się, ze dopiero dokładny wywiad z chorym wykazuje, że w młodości miał miejsce epizod SM. Uszedł on jednak uwadze, gdyż łatwo jest zbagatelizować zawroty głowy, nieuzasadnione zmęczenie czy drętwienie rąk i nóg, które szybko przemijają. Kolejny atak może przyjść po kilku miesiącach lub nawet po kilku, kilkunastu latach. A choroba cały czas się rozwija.

Charakterystyczne objawy SM to:

1. jednym z pierwszych objawów choroby bywa pogorszenie się wzroku, chorzy skarżą się na:
-nieostre widzenie

-zawężenie pola widzenia

-podwajanie się obrazów

-drżenie obrazów

-utrata wzroku w jednym lub obu oczach

Objawy te trwają od kilku godzin do kilku dni. Częstym, nierzadko pierwszym objawem stwardnienia rozsianego jest zapalenie nerwu wzrokowego. Chory odczuwa ból gałki ocznej, nasilający się przy ruchach oka, może mieć trudności w rozpoznawaniu barw. Niektórzy chorzy mają problemy z optycznym przyjmowaniem informacji (np. nie mogą czytać pisma drukowanego małą czcionką). Z reguły dotknięte jest jedno oko, choć zdarza się, że choroba atakuje obydwa oczy

2. zawroty głowy, które trwają zwykle kilka dni i mogą być bardzo silne. Mogą wystąpić bóle głowy
3. niewyraźna mowa-skandowana
4. zaburzenia połykania (dysfagia)
5. osłabienie kończyn (niedowład), na ogół występuje u osób dłużej chorujących. W późniejszym okresie choroby pojawia się wzmożone napięcie mięśni (spastyczność mięśni), szczególnie kończyn dolnych i górnych, którym towarzyszą przykurcze dodatkowo bardzo utrudniające ruchy, a zwłaszcza poruszanie się
6. niezborność chodu - pacjent skarży się, że chodzi „jak pijany"
7. drżenie oraz brak koordynacji ruchów tułowia i kończyn - chory ma trudności w trafieniu ręką do celu czy w uniesieniu wypełnionej płynem szklanki do ust. Dużą trudnością jest rozróżnianie gorącego i zimnego oraz ostrego i tępego
8. zaburzenia w oddawaniu moczu, nietrzymanie moczu, nagłe parcie, a także -zaburzenia motoryki jelitowej -częste zaparcia .Jeżeli stwardnienie rozsiane jest już poważnie rozwinięte, może nastąpić całkowita utrata kontroli nad wypróżnianiem pęcherza i jelit. W fazach mniej zaawansowanych chorzy oddają mocz kroplami
9. utrata popędu płciowego i impotencja spowodowana zaburzeniami erekcji
10. mrowienia, drętwienia( parestezje) - kończyn, tułowia lub twarzy, a także zaburzenia czucia; przykre wrażenie przebiegania prądu elektrycznego wzdłuż kręgosłupa .Bywa, że chory zaczyna odczuwać osłabienie określonych grup mięśni, szczególnie kończyn dolnych lub górnych. Często pierwszym objawem choroby są nagle pojawiające się kłopoty z chodzeniem. Czasem może wystąpić nagła niesprawność mięśni kończyn górnych, zwłaszcza dłoni
11. niestabilność emocjonalna -depresja lub euforia , zaburzenia pamięci, trudności w uczeniu się, rozwiązywaniu problemów
12. utrzymujące się stale zmęczenie w czasie aktywności fizycznej lub związane z wysiłkiem umysłowym
13.mogą także wystąpić drżenia kończyn przypominające chorobę Parkinsona-jednak ten objaw jest rzadki
14. rzadkim objawem SM jest głuchota

Kliniczne stadia SM :

I. całkowicie bezobjawowe, rozpoznanie choroby jedynie dzięki rezonansowi magnetycznemu mózgu,

II. parestezje kończyn, lekkie osłabienie mięśni, lekki syndrom zmęczenia,

III. parestezje i ból kończyn, średnie osłabienie mięśni, średni syndrom zmęczenia, lekkie problemy z koordynacją ruchu,

IV. znaczące osłabienie mięśni, znaczący syndrom zmęczenia, znaczące problemy z koordynacją ruchu,

V. skandowana mowa, przemieszczanie możliwe prawie jedynie na wózku inwalidzkim, pacjent w pozycji siedzącej lub leżącej.


Skutkami postępującej choroby są:

• depresja,
• nietrzymanie moczu (zaburzenia zwieraczy),
• zaniki mięśniowe,
• niedowłady (wózek inwalidzki),
• sztywność i spastyczność mięśni,
• zaburzenia równowagi,
• wyniszczenie organizmu.

·         Diagnozę poprzedza się bardzo dokładnym wywiadem zebranym od chorego .

·         Na podstawie zdobytych informacji lekarz może skierować na bardziej szczegółowe badania.

W diagnostyce SM wykonuje się :

·         - rezonans magnetyczny( MRI ),za pomocą którego wykryć można nawet bardzo małe ogniska demielinizacji (okrągłe lub owalne jasne ogniska o dużej intensywności sygnału)- dokładność tego badania to ponad 90% 

·         -badanie płynu mózgowo-rdzeniowego pozwala określić stężenie immunoglobuliny G (IgG) decydujace o ciężkości choroby

·         -badanie dna oka pozwala dojrzeć często po raz pierwszy zmiany przebiegające w ośrodkowym układzie nerwowym

 

·         - pomiar szybkości przewodzenia impulsów nerwowych

·         -dodatkowe badania neurologiczne pozwalające ocenić zaburzenia czucia, widzenia, lub słuchu. Nadal stosowane są przez neurologów skale służące do oceny stopnia niesprawności chorego

·         -za pomocą badań dodatkowych także można obiektywnie potwierdzić występujące zaburzenia czucia, widzenia, słuchu, nieprawidłową czynność pęcherza moczowego

·         W leczeniu SM można wyróżnić trzy etapy:

·         1.łagodzenie dolegliwości związanych ze świeżym rzutem choroby

·         -glikokortykosteroidy

·         -w początkowym okresie choroby podaje się także leki, które mają chronić błonę neuronu przed reakcją układu immunologicznego

·         -leżenie w łóżku

·         2.leczenie objawowe :

·         -środki redukujące napięcie i spastyczność mięśni (Baclofen )

·         - leki poprawiające sprawność działania pęcherza moczowego

·         -leki przeciwbólowe

·         -jeśli wymaga tego stan pacjenta - środki antydepresyjne

·         - leczenie zaparć (laktuloza) i nagłych rozluźnień stolca (loperamid)

·         -codzienne ćwiczenia fizyczne

·         -rehabilitacja czynna i bierna

·         -materace p/odleżynowe

·         -pomieszczenia niezbyt ciepłe

·         -odpowiedni jadłospis

·         -magnetostymulacja jest wybitnie wskazana w przypadku SM. Jeśli uszkodzona jest tylko osłonka mielinowa nerwu (lub występuje jedynie stan zapalny mieliny) - to szybko może dojść do regeneracji ustroju; szanse na powrót do zdrowia są bardzo duże

·         3.leczenie modyfikujące chorobę:

·         -immunoterapia . Dzisiaj już wiadomo, że stosowanie interferonów beta wpływa korzystnie na przebieg schorzenia, czego wyrazem jest zmniejszenie częstości nawrotów i hamowanie postępu inwalidztwa

 

 

Profilaktyka napadów SM

1.dieta niskokaloryczna

2.stabilizacja samopoczucia ogólnego

3.unikanie silnego wysiłku fizycznego

4.akupunktura- dla ciekawostki dodajmy, że medycyna chińska traktuje stwardnienie rozsiane jako typową chorobę wątrobianą

5.suplementacja diety-witaminy, odżywki -głównie wit.A.E

6.regeneracja bakteryjnej flory jelitowej, celem aktywacji ważnej, współdziałającej z jelitami, limfatycznej części systemu immunologicznego

7.wyjaśnienie ewentualnego obciążenia metalami ciężkimi, szczególnie rtęcią i innymi składnikami amalgamatowymi oraz odtoksycznienie organizmu -podawanie czarnuszki egipskiej, Omega 3 (np. olej z łososia, lnu złocistego). Wielonienasycone kwasy tłuszczowe przyczyniają się do rekonstrukcji osłonek mielinowych