Zaburzenia czucia

 

 9.Zaburzenia czucia.

Kauzalgia :

• występuje w niecałkowitym uszkodzeniu nerwu obwodowego (podrażnienie) zawierającego dużą ilość włókien autonomicznych np. n.pośrodkowy, n. kulszowy
• jest bardzo silny ból o charakterze pieczenia i palenia
• ból nasila się przy dotyku i ucisku miejsca lokalizacji
• skóra porażonego obszaru jest zaczerwieniona, sucha i bardzo wrażliwa na dotyk.
•  

Neuralgia (rwa) :

• ma charakter napadowy
• można ustalić tor bólowy biegnący wzdłuż danego nerwu (korzenia)
• odczuwa się jako przechodzenie prądu, rwanie, palenie, pieczenie.

Bóle fantomowe :

• u ludzi po amputacjach kończyn
• ból w miesjcu amputowanej części, niekiedy bardzo silny, o charakterze kauzalgicznym.

Parestezje :

• spaczone odczuwanie zwykłych bodźców np. dotyk odczuwany jak szczypanie, zimno jak ból
• towarzyszy mu uczucie mrowienia, drętwienia, cierpnięcia
• dolegliwości są samoistne tzn. występują bez wyraźnego bodźca, lub pod wpływem bodźcow podprogowych
• są szczególnie częste w przypadku uszkodzenia nerwów obwodowych (po długim ich uciśnięciu), ale mogą też wystąpić w przypadku innego umiejscowienia procesu chorobowego w obrębie dróg czuciowych (SM, napad padaczkowy czuciowy).

Allodynia - ból powodowany przez zwykle niebolesny bodziec, taki jak lekki dotyk.

Przeczulica dotykowa - nadmierna reakcja na dotyk, np. pościeli.

Przeczulica bólowa - nadmierna reakcja bólowa na zwykły bodziec bólowy.

 

ZABURZENIA CZUCIA W ZALEŻNOŚCI OD LOKALIZACJI :

Uszkodzenie nerwów obwodowych :

• stwierdza się zniesienie wszystkich rodzajów czucia
• zakres zaburzeń odpowida obszarowi zaopatrywanemu przez dany nerw (w nerwch biegną włókna z różnych korzonków
• w razie częściowego uszkodzenia nerwu zaburzenia czucia obejmują zwykle mniejszy obszar, stwierdza się miejsce całkowitego zniczulenia otoczone pasmem niedoczulicy, lub też samą niedoczulicę
• towarzyszy niedowład, lub porażenie w zakresie mięśni zaopatrywanych przez nerw.

Uszkodzenie splotu :

• splotowe zaburzenia czucia
• towarzyszy niedowład, lub porażenie wiotkie.

Uszkodzenie korzonków tylnych :

• objawy podrażnienia :
• → zależą od zmian zapalnych w korzonkach, lub procesów rozciągających i uciskających te korzonki
• → ból korzonkowy w obrębie przebiegu danego korzonka np. ból opasujący w podrażnieniu korzonkow piersiowych
• → ból nasila się w okolicznościach, które powodują ­ ciśnienia PMR np. kaszel, kichanie , defekacja (ucisk korzonka w przestrzeni podpajęczynówkowej)
• → łącznie z bólem mogą wystąpić parestezje
• → C₄ - ból promieniuje do barku i okolicy obojczykowej
• → C₅ - ból promieniuje do ramienia
• → C₆ - ból promieniuje do kciuka
• → C₇ - ból promieniuje do palca środkowego
• → C₈ - ból promieniuje do małego palca
• → Th₁ - ból promieniuje do łokciowej powierzchni przedramienia
• → Th₂ - Th₁₂ - ból opasujący w odpowiednich dermatomach na klatce piersiowej i jamie brzusznej
• → L₁ - L₂ - ból w okolicy pachwiny
• → L₃ - L₄ - ból na przedniej powierzchni uda
• → L₅ - ból promieniuje do palucha
• → S₁ - ból promieniuje do pięty, podeszwy i małego palca
• objawy ubytkowe :
• → jeśli dojdzie do przerwania korzonka dochodzi do zniesienia w odpowiednim polu korzonkowym wszystkich rodzajów czucia
• → uszkodzenie tylko 1 korzonka może nie dać objawów gdyż poszczególne pola korzonkowe zachodzą na siebie dachówkowato
• → dopiero uszkodzenie 2 - 3 korzonków może dać widoczne objawy
• → tylko uszkodzenie grubych korzonków tj. L₅ i S₁ może dać objawy w części odpowiedniego pola korzonkowego.

 

Zaburzenia snu

 

Zaburzenia snu - grupa zaburzeń snu, które mogą dotyczyć długości snu, jak i jego jakości. Niektóre zaburzenia snu są na tyle poważne, że zakłócają normalne fizyczne, umysłowe i emocjonalne funkcjonowanie.

Do zaburzeń snu zalicza się:

• DYSSOMNIE- charakteryzujące się nieprawidłową ilością, jakością oraz czasem trwania snu.
• bezsenność -zmniejszona ilość bądź jakość snu powstała w wyniku: braku uczucia wyspania pomimo dostatecznej długości snu; częstego oraz przedwczesnego budzenia się, trudności w zaśnięciu. Sen jest płytki, krótki ,przerywany.

Przewlekle trwająca bezsenność wpływa negatywnie na nastrój, zachowanie oraz wykonywanie zadań i jest przyczyną uczucia ciągłego zmęczenia, apatii; może być również przyczyną pogorszenia się jakości życia.

Według niektórych badaczy bezsenność może mieć rolę w powstawaniu niektórych odmian depresji, nerwicy lub je wywoływać.

• nadmierna senność (hipersomnia)-

Hipersomnia organiczna - stan charakteryzujący się silną tendencją do zasypiania, na tle ogólnie zmniejszonej aktywności, spowolnienia, nieostrości spostrzegania i pojmowania, przy zachowaniu kontaktu z chorym. Nawiązanie kontaktu z chorym może wymagać silniejszych lub powtarzanych bodźców.

Przyczyny

• anemia
• bezdech senny
• niedociśnienie
• zaburzenia funkcji wątroby
• zaburzenia gospodarki cukru
• zaburzenia regulacji hormonalnej.

 

Hipersomnia nieorganiczna - zaburzenie snu przejawiające się nadmierną sennością, a dokładniej niezdolnością do utrzymania właściwej czujności podczas głównego okresu czuwania, z przymusowymi epizodami drzemki lub snu. Początek hipersomni przypada zwykle na późną fazę wieku pokwitania lub wczesną dojrzałość. Sen podstawowy wydłuża się do kilkunastu godzin na dobę, jednak, podobnie jak drzemki w ciągu dnia, nie usuwa poczucia zmęczenia. Z nadmierną sennością współwystępują niekiedy zaburzenia świadomości towarzyszące przebudzeniu. W odróżnieniu od narkolepsji senność w hipersomni jest możliwa do przezwyciężenia.

Ilość snu w ciągu doby może być zwiększona, ale sen ten jest niepokrzepiający. Aby stwierdzić hipersomnię nieorganiczną objawy muszą się utrzymywać przynajmniej miesiąc.

To zaburzenie cechuje nadmierna senność w ciągu dnia, napady snu (długie, nieregenerujące drzemki), wydłużone przechodzenie ze snu do stanu pełnego czuwania. Niekiedy towarzyszą mu: upojenie przysenne i objawy dyfunkcji układu autonomicznego.

Przyczyny

• zaburzenia rytmu dobowego
• zespoły zaburzeń oddychania w czasie snu (np. bezdech śródsenny)
• hipersomnia w przebiegu zaburzeń psychicznych (choroba afektywna dwubiegunowa, depresja)
• narkolepsja
• hipersomnia spowodowana przyjmowaniem lub ostawieniem substancji o działaniu ośrodkowym

·          

• narkolepsja

zespół chorobowy (dziedziczny, ryzyko zachorowania wśród krewnych jest około 10 razy większe niż w populacji ogólnej) objawiający się niepohamowanymi, napadowymi stanami senności, trwającymi zwykle około 10-20 min, najczęściej spowodowany silnymi emocjami (np. radość, strach, podniecenie). Takich ataków jest zazwyczaj kilka w ciągu dnia (średnio co 2-3 godziny).

Przyczyny choroby nie są do końca znane. Prawdopodobnie powodem zasypiania w ciągu dnia jest brak fazy REM podczas snu dobowego, której braki są nadrabiane podczas ataków narkoleptycznych. Odczuwane jest to jako sen na jawie.

Narkolepsji mogą towarzyszyć porażenie przysenne: w okresie przejścia od snu do czuwania przez kilkanaście minut występuje całkowita niezdolność do ruchu i mowy oraz omamy wzrokowe o przerażającej treści. Bardzo często osoby cierpiące na narkolepsję podczas ataku snu w ciągu dnia wszystko słyszą, a gdy mają otwarte oczy - widzą, lecz z powodu porażenia mięśni (katapleksja) nie mogą się poruszać.

• zaburzenia rytmów okołodobowych

Zaburzenia rytmu snu i wstawania - zaburzenie snu objawiające się brakiem synchronizacji między własnym rytmem snu i wstawania a wymaganiami środowiskowymi, co prowadzi do występowania hipersomnii w momencie kiedy osoba powinna czuwać i bezsenności w momencie kiedy powinna spać.

Przyczynami zaburzenia są zmiany wewnętrznego zegara biologicznego jak również warunki środowiskowe takie jak zmiany stref czasowych czy praca zmianowa.

• jet lag

Zespół nagłej zmiany strefy czasowej (ang. jet lag syndrome) - to zespół objawów pojawiający się w trakcie podróży w kierunku równoleżnikowym (wschód-zachód) związany ze zmianą strefy czasowej.

Ciężkość zespołu jest uzależniona od:

• liczby przekraczanych stref czasowych
• kierunku podróży - podróże w kierunku na wschód (a więc w kierunku, który skraca dobę) jest gorzej znoszona od podróży w kierunku zachodnim, który wydłuża dobę (adaptacja do "dłuższego dnia" jest łatwiejsza)

Objawy

• zaburzenia snu
• niemożność skupienia uwagi
• krańcowe zmęczenie
• zaburzenia apetytu i zaburzenia żołądkowo-jelitowe
• złe samopoczucie
• dezorientacja
• senność
• ból głowy

o     

• zespół opóźnionej fazy snu

Zespół opóźnionej fazy snu (ang. Delayed Sleep Phase Syndrome, DSPS) - przewlekły zespół opóźnionego zasypiania i budzenia się. Jest to zespół medyczny niezwiązany z bezsennością czy schorzeniami psychicznymi, a częsty u młodych i dorosłych ludzi i utrudniający wykonywanie obowiązków zawodowych.

Zaburzenie to powstaje w wyniku braku zgodności pomiędzy własnym, wewnętrznym, biologicznie preferowanym przez człowieka rytmem snu i aktywności (rytmem endogennym), a rytmem chodzenia spać i wstawania narzuconym przez normy społeczne, związanym z 24-godzinnym rytmem czasu ziemskiego. Istotą zaburzenia jest opóźnienie wewnętrznego zegara biologicznego, regulującego pory snu, o co najmniej kilka godzin w stosunku do średniej w społeczeństwie. Osoby cierpiące na DSPS często odczuwają senność dopiero w późnych godzinach nocnych, czyli co najmniej kilka godzin później, niż powinno to występować u osoby ze zwyczajowym czasem pracy/nauki od 8:00 do 16:00. Typowe pory snu dla osoby z DSPS to godziny od 2-4 w nocy do 10-14 w dzień. Jeśli możliwe jest chodzenie spać w tych porach, sen osób z DSPS jest prawidłowy, tzn. prowadzi do wypoczęcia. W przypadku narzuconych pór snu przez normy społeczne osoby cierpiące na DSPS mają trudności z rozpoczynaniem snu, jeżeli próbują kłaść się do łóżka wcześniej niż wynika to z ich własnego rytmu okołodobowego oraz mają poważne problemy z wstawaniem porannym. Problemy z wstawaniem i związane z tym częste spóźnianie się do pracy/szkoły, obok objawów wynikających z niedoboru snu (pogorszenie jakości życia, pogorszenie koncentracji uwagi i pamięci, drażliwość), są głównymi powodami szukania pomocy lekarskiej.

• zespół przyspieszonej fazy snu.
• PARASOMNIE - grupa zaburzeń snu polegających na występowaniu w trakcie snu lub przy wybudzaniu się z niego nieprawidłowych lub niepożądanych zachowań.
• upojenie przysenne- (zryw przysenny, stan zamroczenia przysennego, zespół Elpenora, elpenoryzm) - krótko trwający stan psychotyczny, pojawiający się po nagłym obudzeniu u predysponowanych osób. Wyraża się jakościowymi zmianami świadomości (zamroczenie) występującymi bezpośrednio po obudzeniu tej osoby. Do stanów predysponujących zalicza się osobnicze skłonności, stany wyczerpania, zmęczenia, okresy rekonwalescencji
• Lęki nocne (łac. pavor nocturnus) są zaburzeniem snu, charakteryzującym się skrajnym przerażeniem oraz czasową niezdolnością odzyskania pełnej świadomości. Zaburzenie występuje zazwyczaj niedługo po zaśnięciu, w czwartym stadium fazy snu głębokiego NREM. Chory najczęściej siada na łóżku, rzadziej wstaje z łóżka, krzycząc lub jęcząc z przerażenia. Mimo otwartych oczu nie występuje pełna świadomość i często nie udaje się go obudzić. Po ataku trwającym zazwyczaj od kilku sekund do kilkunastu minut, chory spokojnie zasypia i najczęściej nie pamięta później ataku.
• somnambulizm-sennowłóctwo (potocznie lunatyzm) to zjawisko chodzenia w czasie snu, które wiąże się z niedojrzałością centralnego układu nerwowego. Dosyć często występuje u dzieci i w takiej formie uznawane jest za niegroźne. Występujące regularnie u dorosłych jest już chorobą.
• koszmary senne- "mara łóżkowa" - długotrwałe, wywołujące przerażenie marzenie senne, występujące w fazie snu REM, których treść przedstawia wydarzenia zagrażające życiu, bezpieczeństwu czy własnej integralności; ich wystąpienie przerywa sen.
• bruksizm - to choroba polegająca na nieświadomym mocnym zaciskaniu zębów i tarciu nimi o siebie (zgrzytaniu). Najczęściej występuje w czasie snu. Może jednak pojawiać się także w dzień.

Bruksizm dotyka ok. 8-20 proc. ludzi - częściej ludzi młodych i młodych dorosłych. Około 40. roku życia bruksizm jest już rzadszy. Częściej występuje u kobiet.

Bruksizm jest dysfunkcją aparatu stomatologicznego, a jednocześnie zaburzeniem snu. Przypuszcza się, że częściej występuje u osób z nadwrażliwością na stres, u osób lękliwych, z objawami nerwicy. Mięśnie narządu żucia, podobnie jak mięśnie mimiczne, biorą bowiem czynny udział w procesach emocjonalnych. Zgodnie z teorią Grabera człowiek współczesny chociaż ciągle przezwycięża trudności życia codziennego, nie zawsze jednak (tak jak praprzodkowie) wyładowuje napięcie w walce i w ciężkiej, fizycznej pracy. Obciąża to autonomiczny układ nerwowy, a organizm wyładowuje tłumione agresje nie drogą naturalną, lecz w postaci czynności zastępczych - parafunkcjonalnych.

W czasie napadu bruksizmu napięcie mięśni żwaczy jest bardzo silne. Skurczowi mięśni odpowiadających za zaciskanie ust towarzyszy jednocześnie skurcz mięśni z grupy antagonistów (mięśni otwierających usta). Stawy żuchwowo-skroniowe oraz zęby narażone są wówczas na działanie dużych sił. Tarcie i zgrzytanie zębami może prowadzić do starcia powierzchni żujących i siecznych zębów, uszkodzeń uzupełnień protetycznych a nawet złamań zębów. Innymi objawami są przede wszystkim bóle głowy (często mylone z migreną) oraz bóle karku i pleców, uczucie wysadzania gałki ocznej i suchości w oku, bóle ucha i zaburzenia słuchu w postaci zatykania uszu oraz szumów. Najczęściej objawy te występują jednostronnie, a ból jest promieniujący.

 

• seksomnia, inaczej zespół Morfeusza - polega na wykazywaniu aktywności seksualnej podczas snu. Do częstych cech seksomnii zalicza się pobudzenie seksualne w połączeniu z aktywacją układu autonomicznego (np. erekcje nocne, lubrykacja pochwy, ejakulacja nocna, orgazmy podczas snu). Autorem określenia "zespół Morfeusza" jako polskiej nazwy seksomnii jest Zbigniew Lew-Starowicz.
• mówienie przez sen .
• zaburzenia snu w przebiegu schorzeń psychicznych.

Pielęgnowanie osób z zaburzeniami snu.

1.Rozpoznanie czynników utrudniających zasypianie lub przerywających sen :

• niewłaściwa higiena snu (nieregularne godziny zasypiania, drzemki w ciągu dnia)
• nieodpowiednie warunki snu (hałas, światło, przegrzanie, niewygodna pościel)
• podjadanie przed snem (kawa, alkohol, posiłek )
• czynniki emocjonalne(stres, emocje, lęk)
• czynniki chorobowe(ból, gorączka, kaszel, poty)zaburzenia psychiczne(depresja,psychozy).

2.Stworzenie warunków prawidłowego snu :

• eliminacja hałasu (radio,TV, obuwie na miękkiej podeszwie, ciche zamykanie drzwi)
• zgaszenie światła i włączenie oświetlenia nocnego
• mikroklimat sali -temperatura 18 stopni C, wilgotność 50-60 %
• prześcielenie łóżka przed snem
• ułożenie w dogodnej pozycji
• wygodna pościel i odzież osobista
• podanie ciepłego napoju do picia -herbata z melisy,mleko
• pomoc w zaspokojeniu potrzeb fizjologicznych( na 0,5 godziny przed snem)
• łagodzenie bólu, świądu, kaszlu,duszności
• gimnastyka relaksacyjnana 15-20 minut przed snem
• unikanie wysiłku fizycznego i spacerów bezpośrednio przed snem
• regularne udawanie się na spoczynek(średnio osoba dorosła powinna przespać około 6-8 godzin)
• unikanie podjadania przed snem
• ciepła kąpiel przed snem.

3.Zabiegi fizykalne ułatwiające zasypianie

a/ kąpiel stóp

wannę lub miskę napełnić wodą o temperaturze 30-33 stopnie C. , następnie zanurzyć nogi do połowy podudzia i stopniowo dolewać gorącą wodę do uzyskania temperatury 41 stopni C.Moczenie powinno trwać okolo 15-20 minut.Do wody można dodać garść soli kuchennej ,napar z mięty,lipy,głogu lub maku polnego.

b/ zimny okład na podudzia

zanurzyć ręczniki w wodzie o temperaturze ok.18 stopni C. i owinąć nimi każde podudzie osobno.Na wierzch zawija się suchy ręcznik.Chorego należy ułożyć w ciepłym łóżku.Jeżeli po upływie 30 minut nie udało mu sie zasnąć ,należy usunąć okład.Jeżeli chory zasnął okład zostawia się aż do wybudzenia. Okład daje uczucie przyjemnego odprężenia.

 

Zaburzenia równowagi

 

Kliniczne objawy sygnalizujące zaburzenia w układzie równowagi to:

1.     zawroty głowy (objaw subiektywny)

2.     objawy obiektywne wynikające ze zmian w poszczególnych grupach mięśni tj.

• oczopląs (mimowolny ruch gałek ocznych)
• zaburzenia równowagi-niepewne i niedokładne ruchy, niepewność chodu przy uszkodzeniach móżdżku (chory chodzi szeroko, zatacza się ,przypomina to chód pijanej osoby) .

W zależności od lokalizacji uszkodzenia w obrazie klinicznym mogą dominować różne objawy, o różnym nasileniu.

Zawrót głowy jest to iluzja ruchu, najczęściej wirowego (otoczenia lub osoby, która go doświadcza) czyli rzeczywiste vertigo, bądź;

• falowanie,
• kołysanie,
• ściąganie w bok,
• zapadanie się

Mogą towarzyszyć temu inne nieprzyjemne i niepokojące dolegliwości np.:

• nudności,
• wymioty,
• zaburzenia słuchu,
• bóle głowy ,
• zaburzenia równowagi.

 

Pielęgnowanie osób z zaburzeniami równowagi.

Należy unikać raptownych zmian pozycji - głównie rano przy wstawaniu z łóżka. Nie należy wykonywać gwałtownych ruchów głową (zwłaszcza na boki), a idąc - nie patrzeć w górę. Przy wstawaniu w nocy z łóżka - zawsze trzeba włączyć słabe światło. Należy używać laski - jeśli zdarzyły się już zachwiania równowagi.

Zalecane jest unikanie kofeiny, papierosów, alkoholu i soli - nasilają one zawroty głowy.

 

Drżenia i drgawki.

 

Drżenia( tremor)- rytmiczne, mimowolne, naprzemienne skurcze mięśni  o małej amplitudzie ,dotyczące głównie kończyn górnych ,głowy, języka.

Występują  w chorobach mózgu ,w nerwicy, nadczynności tarczycy, u alkoholików - w spoczynku lub w czasie wykonywania czynności.

Drżenie zamiarowe -obserwuje się w czasie wykonywania ruchów dowolnych przy zbliżaniu się do celu ,w czasie spoczynku -nie występuje. Jest objawem zaniku móżdżku , SM, zatruć.

Drgawki (konwulsje) -bezpośrednio po sobie występujące skurcze i rozkurcze całych grup mięśniowych, na skutek pobudzenia kory mózgowej. Mogą  towarzyszyć im określone efekty ruchowe -zginanie i prostowanie kończyn, tułowia, głowy , żuchwy, języka , powiek, kącika ust. Trwają od kilkunastu sekund do kilku minut ,rzadko do kilku godzin (stan drgawkowy).Mogą być ograniczone  do grupy mięśni, twarzy, kończyn, połowy ciała  lub mogą mieć charakter uogólniony -obejmują całe ciało. Występują przy:

• chorobach mózgu
• zapaleniach,
• urazach ,
• guzach ,
• udarach,
• wadach rozwojowych,
• zatruciach,
• są głównym objawem padaczki
• wysokiej gorączce powyżej 40 °C u dzieci 2-4 letnich.

 

Rodzaje drżeń i drgawek :

Dolegliwości i objawy	Możliwe przyczyny	Co należy zrobić
Drżenie przy dużym chłodzie i/lub zbyt lekkim ubiorze	Utrata ciepła przez organizm	Ubierz się cieplej i wypij coś gorącego
Drżenie po nadmiernym spożyciu kawy lub herbaty bądź coli	Pobudzenie układu nerwowego przez kofeinę	Ogranicz konsumpcję tych napojów Kofeina
Drganie pojedynczych części ciała przy zasypianiu	Mimowolny skurcz mięśnia	Normalna reakcja organizmu przy odprężeniu
Drżenie lub drgawki przy silnych przeżyciach, np. lęk, gniew, wzburzenie	Wyraz zewnętrzny napięcia psychicznego	Normalna reakcja organizmu na napięcie psychiczne
Drżenie po nadmiernym spożyciu alkoholu lub zastosowaniu narkotyków lub po zaniechaniu picia alkoholu lub zażywania narkotyków	Reakcja układu nerwowego	Objaw abstynencji Jeżeli często dużo pijesz albo zażywasz narkotyki lub masz silne objawy abstynencji, wizyta u lekarza potrzebna Używki i środki odurzające Alkoholizm Narkomania
Drżenie i drgawki po dłuższym stosowaniu leków i ewentualnie kołatanie serca ewentualnie zaburzenia snu ewentualnie stany lękowe	Objawy abstynencji po odstawieniu leków nasennych i uspokajających leków z dodatkiem barbituranów lub kodeiny leków zmniejszających łaknienie	Wizyta u lekarza potrzebna Lekozależność
Drżenie rąk, nasilające się przy ruchach zamierzonych i później także drżenie głowy	Choroba układu nerwowego Stwardnienie rozsiane	Wizyta u lekarza potrzebna Choroba Parkinsona Stwardnienie rozsiane
Drżenie i ewentualnie ogólne rozbicie i ewentualnie zaburzenie koncentracji i ewentualnie zaburzenia snu	Duże obciążenie hałasem Substancje szkodliwe, które obciążają układ nerwowy	Sprawdź środowisko domowe, pracy oraz odżywianie. Wizyta u lekarza potrzebna Trucizny w mieszkaniu Substancje toksyczne w środowisku pracy Substancje szkodliwe w pokarmach
Drżenie i drgawki po zażyciu leków	Działanie uboczne licznych leków, zwłaszcza dużej liczby środków nasennych i uspokajających wielu leków przeciw astmie i zapaleniu oskrzeli niektórych leków przeciw nadciśnieniu i dusznicy bolesnej dużej liczby leków przeciwpsychotycznych (neuroleptyki)	Jeżeli wystąpią takie dolegliwości, a lek kupiłeś bez recepty, zaniechaj jego stosowania. Jeżeli lek był zaordynowany przez lekarza, wizyta u lekarza potrzebna Leki i ich stosowanie
Okresowe drżenie lub drgawki pojedynczego mięśnia (np. powieka, usta, broda)	Zmęczenie Stres Tik	Jeżeli dolegliwości stale nawracają lub utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie, wizyta u lekarza potrzebna Zaburzenia samopoczucia Nerwice
Drżenie u chorych na cukrzycę	Niedocukrzenie	Jeżeli to możliwe, zmierzyć poziom cukru we krwi. Działanie natychmiastowe: spożyj dwie pastylki cukru gronowego, następnie kromkę chleba lub jedno jabłko. Jeżeli niedocukrzenie się powtarza, wizyta u lekarza potrzebna Cukrzyca
Drżenie ze zlewnym potem i ewentualnie spadek wagi ciała przy dobrym apetycie i ewentualnie oczy błyszczące i lekki wytrzeszcz i ewentualnie wole	Nadczynność tarczycy	Wizyta u lekarza potrzebna Nadczynność tarczycy
Nagłe drgawki, dotknięty nimi pada na ziemię i kurcze mięśni i piana na ustach i utrata przytomności	Napad padaczki	Jeżeli napad trwa dłużej niż trzy minuty lub szybko się ponawia, natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe Działanie natychmiastowe: chroń chorego przed urazem przez usunięcie wszystkiego, czym mógłby się skaleczyć. Nie trzymaj go mocno, nie wsuwaj mu niczego między zęby. Pozwól choremu się wyspać.

 

Zaburzenia świadomości

 

Zaburzenia świadomości.

Świadomość jest to optymalny stan aktywacji ośrodkowego układu nerwowego umożliwiający samoorientację i orientację w otoczeniu. Samoorientacja to zdolność rozpoznania własnych procesów psychicznych - introspekcja umożliwiająca samokontrolę i plastyczną zmianę zachowania. Wstępną ocenę stanu świadomości przeprowadza się poprzez pytania o orientację w czasie, otoczeniu oraz co do własnej osoby. Zaburzenia świadomości (stany nieprzytomności) mogą przybierać różną postać. Niekiedy występują gwałtownie i szybko, doprowadzając do śmierci, bądź też trwają krótko i ustępują samoistnie bądź utrzymują się przez dłuższy czas.

Skale oceny stanu nieprzytomności

Poniższe skale są stosowane do ogólnej oceny stanu nieprzytomności poszkodowanego. Ze względu na możliwe zmiany stanu w czasie (progresja lub regresja) należy czynność powtarzać wielokrotnie.

---

Skala Glasgow (Gasgow Coma Scale - GSC)

otwieranie oczu		reakcja słowna		odpowiedź ruchowa
spontaniczne	4 pkt.	świadoma rozmowa	5 pkt.	odpowiednia do poleceń	6 pkt.
na głos, zawołanie	3 pkt.	mowa chaotyczna	4 pkt.	lokalizacja bólu	5 pkt.
na ból	2 pkt.	mowa niewłaściwa	3 pkt.	ruch ucieczki na ból	4 pkt.
gdy nie otwiera oczu	1 pkt.	niezrozumiałe dźwięki	2 pkt.	zginanie na ból	3 pkt.
		brak	1 pkt.	wyprostowanie na ból	2 pkt.
				brak	1 pkt.

 

Po zsumowaniu punktów można ocenić jak głęboko poszkodowany jest nieprzytomny. Im mniejsza ilość punktów tym większa głębokość nieprzytomności. Jeśli ilość punktów wynosi 8 lub mniej oznacza to, że poszkodowany jest w śpiączce.

Na podstawie powyższych punktów można również ocenić ciężkość urazu głowy (uszkodzenie mózgu):

- 8 lub mniej punktów - ciężki uraz głowy,

- 9 - 12 punktów - średni uraz głowy,

- 13 - 15 punktów - lekki uraz głowy. 

Skala AVPU (popularna w krajach anglosaskich):

§  A (alert) - poszkodowany czujny, uważny

§  V (vocal) - poszkodowany reaguje na głos

§  P (pain) - poszkodowany reaguje na ból

§  U (unresponsive) - poszkodowany jest nieprzytomny, nie reaguje.

Zaburzenia świadomości można podzielić na cztery okresy, biorąc pod uwagę stopień kontaktu chorego z otoczeniem:

• W pierwszym okresie zwanym sennością chory jest senny, można jednak go obudzić, nawiązać z nim kontakt słowny (rozmową). Chory pozostawiony sam sobie zasypia.
• W drugim okresie - stan półśpiączkowy  nie ma kontaktu słownego, silne potrząsanie lub kłucie szpilką powoduje otwieranie oczu.
• Trzeci okres to głęboka śpiączka (coma), chory reaguje jedynie na bardzo silne bodźce bólowe, wykonując nieskoordynowane ruchy. Odruchy rogówkowe są osłabione lub zniesione. Odruch reakcji źrenic na światło jest osłabiony. W tym okresie pojawiają się zaburzenia w napięciu mięśni. Może wystąpić sztywność odmóżdżeniowa lub hipotonia mięśniowa. Pojawiają się zaburzenia oddechowe, naczynioruchowe, termiczne i ze strony przewodu pokarmowego.
• W czwartym okresie w najbardziej posuniętym stanie śpiączkowym  dochodzi do zniesienia reakcji na wszelkie bodźce bólowe. Reakcje źreniczne i rogówkowe są zniesione. Źrenice są rozszerzone, występuje całkowita wiotkość mięśni i zniesienie wszelkich odruchów. Stopniowo nasilające się zaburzenia oddechowe doprowadzają do zniesienia samodzielnego oddechu i wprowadzenia sztucznego oddychania za pomocą specjalnej aparatury. W badaniu eeg stwierdza się brak czynności bioelektrycznej mózgu. Zachowana jest jedynie czynność serca i nerek. Mówi się wówczas o tzw. izolowanej śmierci mózgu.

Zaburzenia świadomości dzielimy na:
a) ilościowe
b) jakościowe
Obydwa rodzaje zawierają następujące cechy wspólne:

• różnie nasilone cechy dezorientacji,
• izolację od realnej rzeczywistości, wyrażoną poprzez fragmentaryczne spostrzeganie otoczenia oraz trudności w skupieniu uwagi,
• utrudnienie toku myślenia poprzez różnego stopnia splątanie toku myślenia,
• zaburzenia procesu pamięci.

Ilościowe zaburzenia świadomości

Polegają one na stopniowym ilościowym nasileniu wymienionych wyżej zaburzeń. W zależności od ich nasilenia wyodrębniamy:
1. przymglenie świadomości  - z zachowanym kontaktem słownym i możliwością, uzyskania prostych odpowiedzi, niepełną, orientację, w czasie, niemożnością spostrzegania złożonych związków.
2. senność  - znacznie utrudniony kontakt słowny, odpowiedzi po wielokrotnym pytaniu z wyraźną inkoherencją myślenia.
3. półśpiączka (sopor) - brak reakcji na słowa, zachowana reakcja na ból.
4.śpiączka (coma) - brak reakcji na bodźce słowne i bólowe ze stopniowym zanikaniem odruchów

Jakościowe zmiany świadomości

W ramach jakościowych zaburzeń świadomości wyodrębniamy następujące zespoły objawów:
1. zespół majaczeniowy (deliryjny)
Zespół ten występuje w przebiegu działania środków toksycznych zewnątrzpochodnych (np. alkohol) lub wewnątrzpochodnych (np. bakteryjnych powodujących wysoką temperaturę).
Charakteryzuje się następującymi objawami:

• dezorientację w czasie, a przy znacznym nasileniu, także w otoczeniu
• zaburzeniami spostrzegania pod postacią iluzji oraz prawdziwych omamów. Omamy mają zwykle charakter sceniczny, tzn. chory reaguje na nie jak widz. Omamy nasilają się w miarę pogarszania warunków spostrzegania (np. o zmroku, w ciemności)
• nastroju zmiennego zależnego od treści omamowych, często lękowego z drażliwością (dysforyczny)
• sferę ruchową wyrażającą niepokój z możliwością zachowań agresywnych będących odpowiedzią na psychotyczne doznania omamowe
• pamięć - występuje częściowa amnezja z zachowaniem fragmentów wspomnień przeżyć chorobowych.

2. zespół snopodobny (onejroidalny)
Przyczyny występowania tego zespołu są, podobne, jak w przypadku zespołu majaczeniowego. Występuje on jednak znacznie rzadziej. Charakteryzuje się następującymi objawami:

• dezorientacja w czasie i otoczeniu
• zaburzeniami spostrzegania pod postacią, złożonych omamów prawdziwych w stosunku do których chory stara się reagować czynnie. Treści omamów są zwykle rozbudowane np. bitwy, podróże, loty kosmiczne, a chory zachowuje się tak jakby brał w nich udział.
• zmiennym nastrojem, od lęku do radości i zachwytu w zależności od treści omamów
• z zakresu sfery ruchowej mogą występować ruchy wyrażające treść omamów, niepokój ruchowy lub stupor
• zaburzeniami pamięci pod postacią częściowej amnezji zwykle o większym zakresie niż w zespole majaczeniowym.

3. zespół zamroczeniowy (obnubilacyjny)
Najczęściej występuje w przebiegu padaczki, przed lub po napadzie.
Czynnikiem prowokującym wystąpienie tego zespołu może być alkohol lub inny środek toksyczny. Zespół ten występuje w kilku odmianach.
Charakteryzuje się następującymi objawami:

• całkowitą dezorientację lub zwężeniem pola świadomości
• możliwością wystąpienia iluzji i omamów
• zaburzeniami toku myślenia różnego stopnia, a niekiedy tylko dyskretnej inkoherencji. Urojenia są raczej skąpe, konkretno-obrazowe
• nastrój zależny od treści przeżyć psychotycznych
• sfera ruchowa jest zaburzona w różnym stopniu. Może występować pozorna zborność (zamroczenia jasne) lub bezładny niepokój ruchowy
• zaburzeniami pamięci pod postacią amnezji całkowitej.

4. zespół splątaniowy (amentywny)
Jest to zespół zaburzeń świadomości towarzyszący ciężkim stanom somatycznym w przebiegu chorób wewnętrznych lub organicznego uszkodzenia mózgu. Charakteryzuje się następującymi objawami:

• głęboką dezorientację w czasie i miejscu, a także co do osób z otoczenia i własnej osoby
• zaburzeniami toku myślenia pod postacią silnej inkoherencji (splątania myślenia)
• niepokojem ruchowym, zwykle o charakterze manipulacyjnym lub pod postacią jaktacji (stereotypowych ruchów skubania, drapania, darcia). Rodzaj niepokoju ruchowego determinowany jest wydolnością fizyczną w przebiegu ciężkiej choroby somatycznej
• zaburzeniami pamięci pod postacią niepamięci całkowitej
• objawy psychotyczne, takie jak omamy i urojenia są trudne do stwierdzenia z powodu znacznie ograniczonego kontaktu z chorym. Na to, że mogą one występować wskazuje czasami zachowanie chorego.

7.Działania stymulujące :

• głaskanie,
• dotyk,
• rozmowa,
• czytanie książek,
• muzykoterapia.