Choroba Parkinsona

 

Nazwa tej choroby pochodzi od londyńskiego lekarza Jamesa Parkinsona, który jako pierwszy rozpoznał i opisał w 1817 roku symptomy tego schorzenia. Choroba Parkinsona należy do grupy chorób zwyrodnieniowych układu nerwowego . Choroba ta częściej dosięga mężczyzn, niż kobiety, a średni wiek chorych na chorobę Parkinsona to 58 -60 lat, ale zdarzają się też przypadki zachorowań nawet przed 40 rokiem życia.

Przyczyną choroby Parkinsona jest obumieranie komórek nerwowych znajdujących się w istocie czarnej (substantia nigra) wytwarzających dopaminę, w wyniku czego zostaje uszkodzony lub nawet całkowicie przerwany system wewnątrzmózgowych połączeń komunikacyjnych.

Dopamina to chemiczny neuroprzekaźnik odpowiedzialny za koordynację pracy mięśni i możliwość ruchu. Ponieważ mózg ma duże właściwości kompensacyjne, objawy choroby Parkinsona pojawiają się dopiero gdy obumrze około 80 proc. komórek wytwarzających dopaminę. W początkowym okresie choroba nie daje wyraźnych objawów stąd rozpoznanie nie jest łatwe. Choroba ma charakter przewlekły i postępujący.

 

Nie ma jednoznacznie zdefiniowanych czynników powodujących zmiany zwyrodnieniowe w mózgu  będących przyczyną choroby Parkinsona.

 W przypadku choroby Parkinsona można mówić jedynie o czynnikach zwiększających ryzyko wystąpienia choroby.

Do czynników ryzyka choroby Parkinsona należą:

• wiek (pierwsze objawy choroby pojawiają się najczęściej po 60. roku życia);
• obecność choroby u bliskich krewnych -według niektórych naukowców również może mieć wpływ na rozwój choroby. Posiadanie w rodzinie jednego lub więcej bliskich krewnych cierpiących na Parkinsona może zwiększyć ryzyko zachorowania, jednak mimo wszystko prawdopodobieństwo to będzie niższe, niż 5 proc.
• długotrwałe zawodowe narażenie na kontakt z  insektycydami -stały kontakt z pestycydami i środkami chwastobójczymi może zwiększać ryzyko wystąpienia choroby. Szczególnie narażone są osoby pracujące na obszarach wiejskich i zajmujące się uprawą lub hodowlą.
• urazy głowy(wielokrotne, np. u bokserów)
• długotrwałe zawodowe narażenie na kontakt z miedzią i ołowiem;

 Początkowe objawy choroby są niespecyficzne i należą do nich:

• znużenie, chory zauważa, że męczy się szybciej niż kiedyś;
• wewnętrzny niepokój lub silnie odczuwana nadpobudliwość nerwowa;
• bolesne napięcie i skurcze mięśni - bóle które przypominają przewlekłe bóle mięśniowe.
• nastrój przygnębienia i zniechęcenia do życia.
• dyskretne zaburzenia węchowe

Objawy choroby Parkinsona pojawiają się i narastają powoli i stopniowo w ciągu kilkunastu lat.

Rozwój choroby najlepiej określa skala Hoehn-Yahra :

Zakłócenia ruchowe dotyczą najpierw tylko jednej strony ciała, ponieważ zmiany chorobowe komórek nerwowych w istocie czarnej prawie zawsze zaczynają się jednostronnie.

Na pełen obraz choroby Parkinsona składają się:

• spowolnienie ruchowe /bradykinezja / ,szczególnie trudności z wykonywaniem ruchów precyzyjnych; chód szurający, drobnymi kroczkami, brak fizjologicznych współruchów (balansowania kończyn górnych) i obniżenie żywotności, zdolności i efektywności działania, aż do całkowitego bezruchu -(akinezja);
• uczucie zesztywnienia, bóle mięśni i stawów (rigor);
• wewnętrzny niepokój, nerwowość, drżenie (tremor)- zazwyczaj objawia się w postaci lekkiego drżenia dłoni lub tylko pojedynczego palca. Może się pojawić również charakterystyczny rodzaj drżenia palców i kciuka tzw. „kręcenie pigułek". Drżenie może dotyczyć również nóg. Objaw ten jest szczególnie widoczny podczas stresu ;
• 
  
  
  
• cicha, monotonna i zamazana mowa- dyzartria;
• charakterystyczna zmiana pisma -mikrografia- pismo drobne ;
• zwolnienie reakcji, ograniczenie mimiki, twarz maskowata , trudności z rozpoczęciem ruchu, ;
• zaburzenia postawy (charakterystyczna pochylona postawa), problemy z zachowaniem równowagi ciała i koordynacją ruchową -tendencje do upadków;

• 
  
  
• rzadkie mruganie
• spowolniony przebieg procesów psychicznych, osłabiona pamięć i zdolność przypominania.

• zaburzenia wegetatywne takie jak łojotok, ślinotok, zaparcia, nadmierna potliwość (mogą pojawić się wiele lat wcześniej niż zasadnicze symptomy choroby Parkinsona).

 

 

 

Najbardziej charakterystycznymi objawami choroby Parkinsona są:

-drżenie rąk, ramion, nóg, żuchwy i twarzy,

-sztywność kończyn i tułowia,

-spowolnienie ruchów,

-upośledzenie koordynacji ruchowej i równowagi.

Choroba Parkinsona nie wymaga leczenia szpitalnego. Najczęstszą formą terapii jest leczenie lekami, zalecane są również zabiegi fizykoterapeutyczne, masaże i kąpiele. Celem leczenia jest przede wszystkim poprawienie jakości życia chorego poprzez zniwelowanie objawów choroby.
Stosuje się także leczenie farmakologiczne -podaje się leki uzupełniające poziom dopaminy oraz hamujące działanie enzymu rozkładającego dopaminę.

Różnego rodzaju zabiegi neurochirurgiczne są zazwyczaj stosowane, jeśli konwencjonalne leczenie farmakologiczne nie odnosi większego skutku. Najczęściej wykonywanym zabiegiem jest palidotomia polegająca na przecięciu struktur w obrębie tzw. gałki bladej. Celem zabiegu jest zredukowanie bądź wyeliminowanie drżenia. Inną metodą jest tzw. talamotomia podczas której chirurg niszczy niewielki obszar zwany wzgórzem (skupisko istoty szarej), co ma na celu wyeliminowanie drżenia jednostronnego. Statystyki pokazują, że tą metodą można wyeliminować drżenie u około 80 do 90 proc. pacjentów.

Stymulacja elektryczna- polega na czasowym zablokowaniu funkcji określonego rejonu mózgu za pomocą stymulacji elektrodą wszczepioną do części mózgu zwanej wzgórzem. Metoda ta pozwala poprawić i wydłużyć sprawność ruchową chorego. Elektroda domózgowa może być zaprogramowana na działanie ciągłe lub może być uruchamiana przez pacjenta w razie potrzeby, zależnie od przebiegu choroby. Wielkość obszaru mózgu objętego działaniem stymulatora i siłę impulsów elektrycznych można regulować z zewnątrz, bez konieczności wykonywania kolejnego zabiegu operacyjnego.

Niestety do chwili obecnej naukowcy nie wiedzą jak skutecznie zapobiec chorobie Parkinsona.

Jednak każde kolejne odkrycia naukowe donoszą o nowych czynnikach mogących zmniejszyć ryzyko wystąpienia choroby. Należą do nich między innymi:

-ćwiczenia fizyczne

-używanie powszechnych środków przeciwbólowych (aspiryna)

-dieta bogata w tłuszcze nienasycone

-picie kawy (kofeina)

Test dla osób z grupy ryzyka :

W przypadku pozytywnych odpowiedzi na poniżej zamieszczone pytania należy skonsultować się z lekarzem:

• Czy zdarza się, że twoja ręka drży, mimo iż swobodnie spoczywa?
• Czy twoja ręka jest nienaturalnie przyciśnięta do tułowia i nie porusza się podczas chodzenia?
• Czy obserwujesz u siebie pochyloną do przodu sylwetkę ciała?
• Czy podczas chodzenia szurasz nogami lub powłóczysz jedną nogą?
• Czy chodzisz małymi kroczkami często zdarza się, że potykasz się lub upadasz? Doskwiera ci apatia i brak inicjatywy?
• Masz częste bóle pleców w okolicach karku i na wysokości łopatek?
• Czy zauważyłeś, że odsunąłeś się od swoich przyjaciół i krewnych, że unikasz kontaktów z ludźmi i nie masz na nic ochoty?
• Czy dostrzegasz zmiany w swoim głosie? Czy jest on bardziej monotonny i cichy niż wcześniej lub brzmi ochryple?
• Czy twoje pismo się zmieniło lub zmniejsza się w trakcie pisania?

Eksperymentalne leczenie

Nadal toczą się badania, które mają ocenić wartość terapeutyczną przeszczepiania tkanki płodowej do jąder podstawy w celu przywrócenia wytwarzania dopaminy. Choć techniki te pozostają nadal w stadium eksperymentalnym, a ponadto stwarzają wiele problemów etycznych, chirurdzy w Szwecji i w Stanach Zjednoczonych wykonują te zabiegi wszczepiając płodową tkankę mózgową do jąder podstawy pacjentom z zaawansowaną chorobą Parkinsona. Pewna liczba tak leczonych chorych wykazuje znaczną poprawę, a u niektórych z nich poprawa jest tak duża, że mogą grać w tenisa, jeździć na nartach i prowadzić samochód.

 

 

 

POLSKIE STOWARZYSZENIA CHORYCH
NA CHOROBĘ PARKINSONA

Gdańsk, Gdynia

Gdańskie Stowarzyszenie Chorych na Chorobę Parkinsona
80-255 Gdańsk, ul. Batorego 47/7
tel. (0-58) 552 30 82
80-373 Gdynia, ul. 3 Maja 27/31
tel. (0-58) 621 80 98

Kraków

Krakowskie Stowarzysznie Osób Dotkniętych Chorobą Parkinsona
31-027 Kraków, ul. Mikołajska 2
tel. (0-12) 422 19 55
Prezes mgr inż. Czesław Abramczyk

Katowice

Śląskie Stowarzyszenie Osób Dotkniętych Chorobą Parkinsona
40-752 Katowice-Ligota, ul. Medyków 14
tel. (0-32) 252 50 04
Prezes Józef Twardak

Inowrocław

Kujawsko-Pomorskie Stowarzyszenie Osób z Chorobą Parkinsona
88-100 Inowrocław, ul. B. Krzywoustego 10/60
tel. (0-52) 352 31 38
Prezes Lucjan Piekarski

Poznań

Wielkopolskie Stowarzyszenie Osób z Chorobą Parkinsona
60-823 Poznań, ul. Słowackiego 8/10
tel. (0-62) 869 92 31 wew. 342
Prezes mgr Zdzisław Koper

Opole

Koło Osób z Chorobą Parkinsona
45-736 Opole, ul. Gospodarcza 34/3
tel. (0-77) 457 56 55
Prezes Jan Jura

Szczecin

Szczecińskie Stowarzyszenie Osób z Chorobą Parkinsona
71-252 Szczecin, ul. Unii Lubelskiej 1
tel. (0-91) 487 71 11
Prezes dr Krystyna Honczarenko

Wrocław

Koło Przyjaciół Ludzi z Chorobą Parkinsona
50-301 Wrocław, ul. Jedności Narodowej 121
tel. (0-71) 322 84 44

Wałbrzych

Regionalne Stowarzyszenie Osób z Chorobą Parkinsona
58-316 Wałbrzych 14, skr. pocztowa 91
tel. (0-74) 841 41 01
Poradnia Neurologiczna "AMICUS"
ul. Szmidta 15a

 

Stołeczne Stowarzyszenie Osób
z Chorobą Parkinsona
ul. Nowolipie 25B, 01-011 Warszawa
tel. (22) 838-34-96

 

Badania genetyczne

 

Wskazania do wykonania badania:

• pacjenci z objawami choroby Parkinsona,
• pacjenci, u których w rodzinie wystąpiły przypadki choroby Parkinsona.

Na czym polega badanie?

• w badaniu wykonuje się analizę genu, którego mutacja odpowiada za występowanie dziedzicznych form choroby.

Materiał do badania:

• wymaz z wewnętrznej strony policzka (tzw. „ślina")

Czas oczekiwania na wynik: do 17 dni roboczych

 

Gdzie wykonać?

Badania genetyczne w kierunku choroby Parkinsona przeprowadzane są w całej Polsce.

Jeżeli są Państwo zainteresowani szczegółami dotyczącymi sposobu przeprowadzenia badania, prosimy o kontakt z naszą infolinią o numerze telefonu: 0 800 702 741 (bezpłatna infolinia dla połączeń z telefonów stacjonarnych) lub z biurem handlowym, numer telefonu (032) 363 08 75.

Zaburzenia mowy

Zaburzenia mowy - grupa zaburzeń obejmująca różne rodzaje trudności w zakresie mowy.

Nieprawidłowości w zakresie tonu głosu, fonacji i artykulacji obserwuje się w przypadku wielu różnych zaburzeń. Przykładowo - w przypadku przeziębienia czy grypy głos może ulec zmianie na skutek niedrożności nosa, chrypki, itp. Występują też swoiste dysfunkcje mowy, stanowiące jednoznaczne zespoły objawów chorobowych.

Postacie zaburzeń mowy:

• rozwojowe zaburzenia mowy na podłożu neurologicznym
• zaburzenia mowy spotykane u dzieci, takie jak seplenienie, reranie

Jąkanie

• kloniczne - dominują skurcze kloniczne, powodujące powtarzanie dźwięku, np. pa...pa...palto; uważa się, że jest to łagodniejsza i często nieuświadomiona forma jąkania
• toniczne - dominują skurcze toniczne powodujące tzw. bloki w czasie mówienia; jest to bardziej zaawansowana forma jąkania i odczuwana jako bardzo przykra
• kloniczno-toniczne - występują skurcze mieszane

Afonia - mutyzm selektywny

Jest to brak lub ograniczenie mówienia przy zachowaniu rozumienia mowy i możliwości porozumiewania się za pomocą pisma. Dziecko może nie mówić w ogóle lub też rozmawia tylko z pewnymi ludźmi i w pewnych sytuacjach, w innych natomiast nie rozmawia. Te ostatnie przejawy określa się jako swoistą niechęć dziecka do mówienia. Afonia polega na uszkodzeniu strun głosowych na tle nerwicowym.

Dyslalia

Zaburzenia mowy polegające na niemożności prawidłowego wymawiania jednego, bądź kilku dźwięków. Jest to zaburzenie dźwiękowej strony języka, wyrażające się w formie zniekształcenia głosek. Wyróżnia się następujące formy dyslalii:

• jednoraka - jedna głoska wymawiana odmiennie;
• wieloraka - kilka lub kilkanaście głosek wymawianych odmiennie;
• całkowita (alalia) - wszystkie głoski wymawiane odmiennie.

Lelanie

Wadliwe wymawianie głoski l, np. lala - jaja.

Reranie (rotacyzm)

Nieprawidłowa wymowa głoski r.

Seplenienie (sygmatyzm)

Jest najczęściej spotykaną wada wymowy. Powstaje najczęściej w okresie rozwoju mowy. Polega na wadliwej realizacji głosek z grupy tzw. trzech szeregów: syczącego, szumiącego i ciszącego, czyli s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż oraz ś, ź, ć, dź.

Szeplenienie

Wypowiadanie głoski sz zamiast s.

Kappacyzm

Wada wymowy polegająca na nieprawidłowej realizacji głosek. Jest to nieprawidłowa wymowa głoski k, która często zamieniana jest na głoskę t.

• Alalia, dyslalia - zaburzenia mowy nabyte powstałe w wyniku uszkodzenia aparatu mowy lub, wg innych definicji, zaburzenia rozwojowe.

Alalia - rozwojowe zaburzenie mowy, powstające w wyniku uszkodzenia struktur korowych mózgu jeszcze przed opanowaniem mowy, z zachowaniem prawidłowego słuchu.

Dzieci cierpiące na alalię porozumiewają się za pomocą gestów i onomatopej. Z czasem są w stanie opanować coraz szersze słownictwo i porozumiewać się mową, często jednak dość niewyraźną.

Dyslalia - zaburzenia mowy polegające na nieprawidłowej realizacji fonemów wyrazów wg zazwyczaj ustalonych norm społecznych spowodowane wadami w ukształtowaniu lub uszkodzeniu peryferyjnych organów artykulacyjnych (takich jak wargi, zęby, język czy podniebienie) dotyczące tylko aspektu artykulacyjnego języka.Zachowane są rytm, melodia, akcent, ale mowa jest zatarta, mało zrozumiała lub zupełnie niezrozumiała.

• Afonia, dysfonia - upośledzenie fonacji, bezgłos i chrypka wywołane uszkodzeniami krtani, bądź czynnikami psychogennymi

Afonia (bezgłos) - utrata dźwięczności głosu. Przyczyną mogą być zaburzenia czynności krtani (porażenie nerwów krtaniowych lub zaburzenia nerwicowe), albo zniekształcenia fałdów głosowych spowodowane przez choroby zapalne nowotworowe krtani. Częściowa lub całkowita afonia jest częstym objawem nerwicy lękowej. Skrajny stopień histerycznej afonii z zupełną utratą mowy (nawet szeptanej) to apsityria.

Afonia może występować szczególnie u ludzi, u których częste używanie głosu wiąże się z wykonywanym zawodem np. u adwokatów, nauczycieli lub lektorów. Chwilowa afonia może być skutkiem silnego wzruszenia lub reakcji histerycznej.

Chrypka (łac. dysphonia, raucitas) - to zaburzenie drgań fałdów głosowych krtani powodujące powstanie turbulentnego przepływu powietrza w obrębie głośni, co objawia się wystepowaniem szorstkiego, matowego głosu.

Do rozwoju chrypki dochodzi w przypadku:

• bezpośredniego uszkodzenia lub podrażnienia fałdów głosowych
• uszkodzenia mięśni krtani
• uszkodzenia nerwów unerwiających mięśnie krtani
• zaburzeń przepływu powietrza przez krtań
• ograniczenia ruchów krtani i struktur przylegających.

 

• Afazja, anartria, dyzartria - zaburzenia mowy nabyte w wyniku uszkodzenia układu nerwowego

Afazja to spowodowane organicznym uszkodzeniem odpowiednich struktur mózgowych częściowe lub całkowite zaburzenie mechanizmów programujących czynności mowy u człowieka, który już uprzednio opanował te czynności.

Afazja to sytuacja, w jakiej osoba chora, która dotychczas nie miała żadnych problemów z funkcjami językowymi - ma trudności z mówieniem i/lub rozumieniem mowy, ma również problemy z pisaniem i czytaniem. Objawy polegające tylko na trudnościach z pisaniem lub czytaniem, bez zaburzeń mowy jako takiej, traktowane są osobno:
akalkulia-utrata zdolności liczenia,
aleksja (bądź dysleksja nabyta)-utrata zdolności czytania ,

Agrafia(lub dysgrafia nabyta)-utrata zdolności pisania.

·         Anartria (łac. anarthria) to zaburzenie mowy polegające na niemożności tworzenia artykułowanych dźwięków, spowodowane uszkodzeniem aparatu wykonawczego mowy (mięśnie języka, podniebienia miękkiego, krtani, warg) lub nerwów zaopatrujących te mięśnie (nerwy czaszkowe: nerw błędny, nerw podjęzykowy, nerw twarzowy) bądź też uszkodzeniem jąder powyższych nerwów znajdujących się w OUN.

Dyzartia - termin z zakresu neurologii; jeden z typów zaburzeń mowy, wynikający z dysfunkcji aparatu wykonawczego (języka, podniebienia, gardła, krtani). Dysfunkcja może być spowodowana: uszkodzeniem mięśni, unerwiających ich nerwów czaszkowych, jąder tych nerwów, dróg korowo-jądrowych, układu pozapiramidowego.

W wyniku ich uszkodzenia powstaje tzw. mowa dyzartryczna, która charakteryzuje się tym, że jest powolna, niewyraźna, afoniczna (czyli bezgłośna) z tzw. przydźwiękiem nosowym, które jest spowodowane opadnięciem podniebienia miękkiego i sprawia wrażenie mowy z "kluskami w ustach". Tworzenie samogłosek jest zwykle zachowane, a w zależności od miejsca uszkodzenia, dominują zaburzenia artykulacji.

 

• Parafazja-zaburzenie mowy polegające na zachowaniu zdolności płynnego mówienia przy równoczesnym przekręcaniu wyrazów lub używaniu niewłaściwych. Występuje przy uszkodzeniu (ognisko udaru niedokrwiennego, choroba Alzheimera) struktur kory mózgowej odpowiedzialnych za mowę.

 

 

Pielęgnowanie chorego z zaburzeniami mowy.

1.Ocena stopnia i rodzaju zaburzeń mowy.

2.Działania wspomagające komunikację:

• nawiązanie pozytywnego kontaktu emocjonalnego z chorym(spokojna mimika twarzy)
• posługiwanie się prostymi zdaniami
• zaniechanie używania niezrozumiałego słownictwa
• powtarzanie komunikatów aż do uzyskania potwierdzenia zrozumienia
• utrzymywanie kontaktu wzrokowego
• mówienie wolno i wyraźnie
• komunikacja niewerbalna przy trudności rozumienia mowy(gest, ruch np zamknięcie oczu, uśmiech, piktogram,
• nauka ćwiczeń wzmacniających mięśnie twarzy i ust (wysuwanie i chowanie języka, ssanie, wydmuchiwanie baniek, lizanie lizaka).

 

Zaburzenia czucia

 

 9.Zaburzenia czucia.

Kauzalgia :

• występuje w niecałkowitym uszkodzeniu nerwu obwodowego (podrażnienie) zawierającego dużą ilość włókien autonomicznych np. n.pośrodkowy, n. kulszowy
• jest bardzo silny ból o charakterze pieczenia i palenia
• ból nasila się przy dotyku i ucisku miejsca lokalizacji
• skóra porażonego obszaru jest zaczerwieniona, sucha i bardzo wrażliwa na dotyk.
•  

Neuralgia (rwa) :

• ma charakter napadowy
• można ustalić tor bólowy biegnący wzdłuż danego nerwu (korzenia)
• odczuwa się jako przechodzenie prądu, rwanie, palenie, pieczenie.

Bóle fantomowe :

• u ludzi po amputacjach kończyn
• ból w miesjcu amputowanej części, niekiedy bardzo silny, o charakterze kauzalgicznym.

Parestezje :

• spaczone odczuwanie zwykłych bodźców np. dotyk odczuwany jak szczypanie, zimno jak ból
• towarzyszy mu uczucie mrowienia, drętwienia, cierpnięcia
• dolegliwości są samoistne tzn. występują bez wyraźnego bodźca, lub pod wpływem bodźcow podprogowych
• są szczególnie częste w przypadku uszkodzenia nerwów obwodowych (po długim ich uciśnięciu), ale mogą też wystąpić w przypadku innego umiejscowienia procesu chorobowego w obrębie dróg czuciowych (SM, napad padaczkowy czuciowy).

Allodynia - ból powodowany przez zwykle niebolesny bodziec, taki jak lekki dotyk.

Przeczulica dotykowa - nadmierna reakcja na dotyk, np. pościeli.

Przeczulica bólowa - nadmierna reakcja bólowa na zwykły bodziec bólowy.

 

ZABURZENIA CZUCIA W ZALEŻNOŚCI OD LOKALIZACJI :

Uszkodzenie nerwów obwodowych :

• stwierdza się zniesienie wszystkich rodzajów czucia
• zakres zaburzeń odpowida obszarowi zaopatrywanemu przez dany nerw (w nerwch biegną włókna z różnych korzonków
• w razie częściowego uszkodzenia nerwu zaburzenia czucia obejmują zwykle mniejszy obszar, stwierdza się miejsce całkowitego zniczulenia otoczone pasmem niedoczulicy, lub też samą niedoczulicę
• towarzyszy niedowład, lub porażenie w zakresie mięśni zaopatrywanych przez nerw.

Uszkodzenie splotu :

• splotowe zaburzenia czucia
• towarzyszy niedowład, lub porażenie wiotkie.

Uszkodzenie korzonków tylnych :

• objawy podrażnienia :
• → zależą od zmian zapalnych w korzonkach, lub procesów rozciągających i uciskających te korzonki
• → ból korzonkowy w obrębie przebiegu danego korzonka np. ból opasujący w podrażnieniu korzonkow piersiowych
• → ból nasila się w okolicznościach, które powodują ­ ciśnienia PMR np. kaszel, kichanie , defekacja (ucisk korzonka w przestrzeni podpajęczynówkowej)
• → łącznie z bólem mogą wystąpić parestezje
• → C₄ - ból promieniuje do barku i okolicy obojczykowej
• → C₅ - ból promieniuje do ramienia
• → C₆ - ból promieniuje do kciuka
• → C₇ - ból promieniuje do palca środkowego
• → C₈ - ból promieniuje do małego palca
• → Th₁ - ból promieniuje do łokciowej powierzchni przedramienia
• → Th₂ - Th₁₂ - ból opasujący w odpowiednich dermatomach na klatce piersiowej i jamie brzusznej
• → L₁ - L₂ - ból w okolicy pachwiny
• → L₃ - L₄ - ból na przedniej powierzchni uda
• → L₅ - ból promieniuje do palucha
• → S₁ - ból promieniuje do pięty, podeszwy i małego palca
• objawy ubytkowe :
• → jeśli dojdzie do przerwania korzonka dochodzi do zniesienia w odpowiednim polu korzonkowym wszystkich rodzajów czucia
• → uszkodzenie tylko 1 korzonka może nie dać objawów gdyż poszczególne pola korzonkowe zachodzą na siebie dachówkowato
• → dopiero uszkodzenie 2 - 3 korzonków może dać widoczne objawy
• → tylko uszkodzenie grubych korzonków tj. L₅ i S₁ może dać objawy w części odpowiedniego pola korzonkowego.

 

Zaburzenia snu

 

Zaburzenia snu - grupa zaburzeń snu, które mogą dotyczyć długości snu, jak i jego jakości. Niektóre zaburzenia snu są na tyle poważne, że zakłócają normalne fizyczne, umysłowe i emocjonalne funkcjonowanie.

Do zaburzeń snu zalicza się:

• DYSSOMNIE- charakteryzujące się nieprawidłową ilością, jakością oraz czasem trwania snu.
• bezsenność -zmniejszona ilość bądź jakość snu powstała w wyniku: braku uczucia wyspania pomimo dostatecznej długości snu; częstego oraz przedwczesnego budzenia się, trudności w zaśnięciu. Sen jest płytki, krótki ,przerywany.

Przewlekle trwająca bezsenność wpływa negatywnie na nastrój, zachowanie oraz wykonywanie zadań i jest przyczyną uczucia ciągłego zmęczenia, apatii; może być również przyczyną pogorszenia się jakości życia.

Według niektórych badaczy bezsenność może mieć rolę w powstawaniu niektórych odmian depresji, nerwicy lub je wywoływać.

• nadmierna senność (hipersomnia)-

Hipersomnia organiczna - stan charakteryzujący się silną tendencją do zasypiania, na tle ogólnie zmniejszonej aktywności, spowolnienia, nieostrości spostrzegania i pojmowania, przy zachowaniu kontaktu z chorym. Nawiązanie kontaktu z chorym może wymagać silniejszych lub powtarzanych bodźców.

Przyczyny

• anemia
• bezdech senny
• niedociśnienie
• zaburzenia funkcji wątroby
• zaburzenia gospodarki cukru
• zaburzenia regulacji hormonalnej.

 

Hipersomnia nieorganiczna - zaburzenie snu przejawiające się nadmierną sennością, a dokładniej niezdolnością do utrzymania właściwej czujności podczas głównego okresu czuwania, z przymusowymi epizodami drzemki lub snu. Początek hipersomni przypada zwykle na późną fazę wieku pokwitania lub wczesną dojrzałość. Sen podstawowy wydłuża się do kilkunastu godzin na dobę, jednak, podobnie jak drzemki w ciągu dnia, nie usuwa poczucia zmęczenia. Z nadmierną sennością współwystępują niekiedy zaburzenia świadomości towarzyszące przebudzeniu. W odróżnieniu od narkolepsji senność w hipersomni jest możliwa do przezwyciężenia.

Ilość snu w ciągu doby może być zwiększona, ale sen ten jest niepokrzepiający. Aby stwierdzić hipersomnię nieorganiczną objawy muszą się utrzymywać przynajmniej miesiąc.

To zaburzenie cechuje nadmierna senność w ciągu dnia, napady snu (długie, nieregenerujące drzemki), wydłużone przechodzenie ze snu do stanu pełnego czuwania. Niekiedy towarzyszą mu: upojenie przysenne i objawy dyfunkcji układu autonomicznego.

Przyczyny

• zaburzenia rytmu dobowego
• zespoły zaburzeń oddychania w czasie snu (np. bezdech śródsenny)
• hipersomnia w przebiegu zaburzeń psychicznych (choroba afektywna dwubiegunowa, depresja)
• narkolepsja
• hipersomnia spowodowana przyjmowaniem lub ostawieniem substancji o działaniu ośrodkowym

·          

• narkolepsja

zespół chorobowy (dziedziczny, ryzyko zachorowania wśród krewnych jest około 10 razy większe niż w populacji ogólnej) objawiający się niepohamowanymi, napadowymi stanami senności, trwającymi zwykle około 10-20 min, najczęściej spowodowany silnymi emocjami (np. radość, strach, podniecenie). Takich ataków jest zazwyczaj kilka w ciągu dnia (średnio co 2-3 godziny).

Przyczyny choroby nie są do końca znane. Prawdopodobnie powodem zasypiania w ciągu dnia jest brak fazy REM podczas snu dobowego, której braki są nadrabiane podczas ataków narkoleptycznych. Odczuwane jest to jako sen na jawie.

Narkolepsji mogą towarzyszyć porażenie przysenne: w okresie przejścia od snu do czuwania przez kilkanaście minut występuje całkowita niezdolność do ruchu i mowy oraz omamy wzrokowe o przerażającej treści. Bardzo często osoby cierpiące na narkolepsję podczas ataku snu w ciągu dnia wszystko słyszą, a gdy mają otwarte oczy - widzą, lecz z powodu porażenia mięśni (katapleksja) nie mogą się poruszać.

• zaburzenia rytmów okołodobowych

Zaburzenia rytmu snu i wstawania - zaburzenie snu objawiające się brakiem synchronizacji między własnym rytmem snu i wstawania a wymaganiami środowiskowymi, co prowadzi do występowania hipersomnii w momencie kiedy osoba powinna czuwać i bezsenności w momencie kiedy powinna spać.

Przyczynami zaburzenia są zmiany wewnętrznego zegara biologicznego jak również warunki środowiskowe takie jak zmiany stref czasowych czy praca zmianowa.

• jet lag

Zespół nagłej zmiany strefy czasowej (ang. jet lag syndrome) - to zespół objawów pojawiający się w trakcie podróży w kierunku równoleżnikowym (wschód-zachód) związany ze zmianą strefy czasowej.

Ciężkość zespołu jest uzależniona od:

• liczby przekraczanych stref czasowych
• kierunku podróży - podróże w kierunku na wschód (a więc w kierunku, który skraca dobę) jest gorzej znoszona od podróży w kierunku zachodnim, który wydłuża dobę (adaptacja do "dłuższego dnia" jest łatwiejsza)

Objawy

• zaburzenia snu
• niemożność skupienia uwagi
• krańcowe zmęczenie
• zaburzenia apetytu i zaburzenia żołądkowo-jelitowe
• złe samopoczucie
• dezorientacja
• senność
• ból głowy

o     

• zespół opóźnionej fazy snu

Zespół opóźnionej fazy snu (ang. Delayed Sleep Phase Syndrome, DSPS) - przewlekły zespół opóźnionego zasypiania i budzenia się. Jest to zespół medyczny niezwiązany z bezsennością czy schorzeniami psychicznymi, a częsty u młodych i dorosłych ludzi i utrudniający wykonywanie obowiązków zawodowych.

Zaburzenie to powstaje w wyniku braku zgodności pomiędzy własnym, wewnętrznym, biologicznie preferowanym przez człowieka rytmem snu i aktywności (rytmem endogennym), a rytmem chodzenia spać i wstawania narzuconym przez normy społeczne, związanym z 24-godzinnym rytmem czasu ziemskiego. Istotą zaburzenia jest opóźnienie wewnętrznego zegara biologicznego, regulującego pory snu, o co najmniej kilka godzin w stosunku do średniej w społeczeństwie. Osoby cierpiące na DSPS często odczuwają senność dopiero w późnych godzinach nocnych, czyli co najmniej kilka godzin później, niż powinno to występować u osoby ze zwyczajowym czasem pracy/nauki od 8:00 do 16:00. Typowe pory snu dla osoby z DSPS to godziny od 2-4 w nocy do 10-14 w dzień. Jeśli możliwe jest chodzenie spać w tych porach, sen osób z DSPS jest prawidłowy, tzn. prowadzi do wypoczęcia. W przypadku narzuconych pór snu przez normy społeczne osoby cierpiące na DSPS mają trudności z rozpoczynaniem snu, jeżeli próbują kłaść się do łóżka wcześniej niż wynika to z ich własnego rytmu okołodobowego oraz mają poważne problemy z wstawaniem porannym. Problemy z wstawaniem i związane z tym częste spóźnianie się do pracy/szkoły, obok objawów wynikających z niedoboru snu (pogorszenie jakości życia, pogorszenie koncentracji uwagi i pamięci, drażliwość), są głównymi powodami szukania pomocy lekarskiej.

• zespół przyspieszonej fazy snu.
• PARASOMNIE - grupa zaburzeń snu polegających na występowaniu w trakcie snu lub przy wybudzaniu się z niego nieprawidłowych lub niepożądanych zachowań.
• upojenie przysenne- (zryw przysenny, stan zamroczenia przysennego, zespół Elpenora, elpenoryzm) - krótko trwający stan psychotyczny, pojawiający się po nagłym obudzeniu u predysponowanych osób. Wyraża się jakościowymi zmianami świadomości (zamroczenie) występującymi bezpośrednio po obudzeniu tej osoby. Do stanów predysponujących zalicza się osobnicze skłonności, stany wyczerpania, zmęczenia, okresy rekonwalescencji
• Lęki nocne (łac. pavor nocturnus) są zaburzeniem snu, charakteryzującym się skrajnym przerażeniem oraz czasową niezdolnością odzyskania pełnej świadomości. Zaburzenie występuje zazwyczaj niedługo po zaśnięciu, w czwartym stadium fazy snu głębokiego NREM. Chory najczęściej siada na łóżku, rzadziej wstaje z łóżka, krzycząc lub jęcząc z przerażenia. Mimo otwartych oczu nie występuje pełna świadomość i często nie udaje się go obudzić. Po ataku trwającym zazwyczaj od kilku sekund do kilkunastu minut, chory spokojnie zasypia i najczęściej nie pamięta później ataku.
• somnambulizm-sennowłóctwo (potocznie lunatyzm) to zjawisko chodzenia w czasie snu, które wiąże się z niedojrzałością centralnego układu nerwowego. Dosyć często występuje u dzieci i w takiej formie uznawane jest za niegroźne. Występujące regularnie u dorosłych jest już chorobą.
• koszmary senne- "mara łóżkowa" - długotrwałe, wywołujące przerażenie marzenie senne, występujące w fazie snu REM, których treść przedstawia wydarzenia zagrażające życiu, bezpieczeństwu czy własnej integralności; ich wystąpienie przerywa sen.
• bruksizm - to choroba polegająca na nieświadomym mocnym zaciskaniu zębów i tarciu nimi o siebie (zgrzytaniu). Najczęściej występuje w czasie snu. Może jednak pojawiać się także w dzień.

Bruksizm dotyka ok. 8-20 proc. ludzi - częściej ludzi młodych i młodych dorosłych. Około 40. roku życia bruksizm jest już rzadszy. Częściej występuje u kobiet.

Bruksizm jest dysfunkcją aparatu stomatologicznego, a jednocześnie zaburzeniem snu. Przypuszcza się, że częściej występuje u osób z nadwrażliwością na stres, u osób lękliwych, z objawami nerwicy. Mięśnie narządu żucia, podobnie jak mięśnie mimiczne, biorą bowiem czynny udział w procesach emocjonalnych. Zgodnie z teorią Grabera człowiek współczesny chociaż ciągle przezwycięża trudności życia codziennego, nie zawsze jednak (tak jak praprzodkowie) wyładowuje napięcie w walce i w ciężkiej, fizycznej pracy. Obciąża to autonomiczny układ nerwowy, a organizm wyładowuje tłumione agresje nie drogą naturalną, lecz w postaci czynności zastępczych - parafunkcjonalnych.

W czasie napadu bruksizmu napięcie mięśni żwaczy jest bardzo silne. Skurczowi mięśni odpowiadających za zaciskanie ust towarzyszy jednocześnie skurcz mięśni z grupy antagonistów (mięśni otwierających usta). Stawy żuchwowo-skroniowe oraz zęby narażone są wówczas na działanie dużych sił. Tarcie i zgrzytanie zębami może prowadzić do starcia powierzchni żujących i siecznych zębów, uszkodzeń uzupełnień protetycznych a nawet złamań zębów. Innymi objawami są przede wszystkim bóle głowy (często mylone z migreną) oraz bóle karku i pleców, uczucie wysadzania gałki ocznej i suchości w oku, bóle ucha i zaburzenia słuchu w postaci zatykania uszu oraz szumów. Najczęściej objawy te występują jednostronnie, a ból jest promieniujący.

 

• seksomnia, inaczej zespół Morfeusza - polega na wykazywaniu aktywności seksualnej podczas snu. Do częstych cech seksomnii zalicza się pobudzenie seksualne w połączeniu z aktywacją układu autonomicznego (np. erekcje nocne, lubrykacja pochwy, ejakulacja nocna, orgazmy podczas snu). Autorem określenia "zespół Morfeusza" jako polskiej nazwy seksomnii jest Zbigniew Lew-Starowicz.
• mówienie przez sen .
• zaburzenia snu w przebiegu schorzeń psychicznych.

Pielęgnowanie osób z zaburzeniami snu.

1.Rozpoznanie czynników utrudniających zasypianie lub przerywających sen :

• niewłaściwa higiena snu (nieregularne godziny zasypiania, drzemki w ciągu dnia)
• nieodpowiednie warunki snu (hałas, światło, przegrzanie, niewygodna pościel)
• podjadanie przed snem (kawa, alkohol, posiłek )
• czynniki emocjonalne(stres, emocje, lęk)
• czynniki chorobowe(ból, gorączka, kaszel, poty)zaburzenia psychiczne(depresja,psychozy).

2.Stworzenie warunków prawidłowego snu :

• eliminacja hałasu (radio,TV, obuwie na miękkiej podeszwie, ciche zamykanie drzwi)
• zgaszenie światła i włączenie oświetlenia nocnego
• mikroklimat sali -temperatura 18 stopni C, wilgotność 50-60 %
• prześcielenie łóżka przed snem
• ułożenie w dogodnej pozycji
• wygodna pościel i odzież osobista
• podanie ciepłego napoju do picia -herbata z melisy,mleko
• pomoc w zaspokojeniu potrzeb fizjologicznych( na 0,5 godziny przed snem)
• łagodzenie bólu, świądu, kaszlu,duszności
• gimnastyka relaksacyjnana 15-20 minut przed snem
• unikanie wysiłku fizycznego i spacerów bezpośrednio przed snem
• regularne udawanie się na spoczynek(średnio osoba dorosła powinna przespać około 6-8 godzin)
• unikanie podjadania przed snem
• ciepła kąpiel przed snem.

3.Zabiegi fizykalne ułatwiające zasypianie

a/ kąpiel stóp

wannę lub miskę napełnić wodą o temperaturze 30-33 stopnie C. , następnie zanurzyć nogi do połowy podudzia i stopniowo dolewać gorącą wodę do uzyskania temperatury 41 stopni C.Moczenie powinno trwać okolo 15-20 minut.Do wody można dodać garść soli kuchennej ,napar z mięty,lipy,głogu lub maku polnego.

b/ zimny okład na podudzia

zanurzyć ręczniki w wodzie o temperaturze ok.18 stopni C. i owinąć nimi każde podudzie osobno.Na wierzch zawija się suchy ręcznik.Chorego należy ułożyć w ciepłym łóżku.Jeżeli po upływie 30 minut nie udało mu sie zasnąć ,należy usunąć okład.Jeżeli chory zasnął okład zostawia się aż do wybudzenia. Okład daje uczucie przyjemnego odprężenia.