Stwardnienie rozsiane - istota choroby.
Liczne plaki (miejsca w których doszło
do uszkodzenia mózgu w przebiegu stwardnienia rozsianego) widoczne w sekwencji
FLAIR MRI, Fot. z Wikipedii
W stwardnieniu rozsianym charakterystyczne są ogniska demielinizacji (tzw.
blaszki, lub - plaki) włókien nerwowych w istocie białej. Starsze, wcześniej
powstałe ogniska mają dość zwartą konsytencję, są stwardniałe, zbliznowaciałe
(w wyniku m.in. żywego odczynu komórek glejowych) w odróżnieniu od
"miękkich" (z obecnością licznych komórek zapalnych) świeżo
powstałych zmian. Stąd zresztą bierze się nazwa schorzenia:
"stwardnienie".
Stwardnienie
rozsiane(SM-sclerosis multiplex) pojawia się, kiedy dochodzi do uszkodzenia materiału ochronnego
czyli mieliny wokół nerwów w centralnym układzie nerwowym . Uszkodzenie
mieliny zwalnia, zniekształca lub nawet hamuje przekazy informacji z mózgu do
innych części ciała. Objawia się to początkowo przemijającymi, a potem -
utrwalonymi licznymi zaburzeniami neurologicznymi. Objawy neurologiczne są
bardzo urozmaicone.
Jest to choroba układu odpornościowego,
który zwraca się przeciwko naszym własnym komórkom nerwowym.
Z reguły choroba dotyczy osób młodych (między 20. a 40. rokiem życia), częściej
występuje u kobiet. Szczyt zachorowań odnotowuje się w populacji osób
w wieku 30-35 lat. Po 50. roku życia SM zdarza się rzadko (kilka procent
przypadków); podobnie nie występuje w dzieciństwie i przed okresem dojrzewania.
SM może przybierać formę
łagodną lub złośliwą. O
pierwszej z nich mówimy, gdy na przestrzeni 15 lat zmiany neurologiczne nie
powodują znaczącej niewydolności układu nerwowego. W przypadku SM złośliwego
już po 3- 4 latach choroby pacjent traci zdolność samodzielnego poruszania się.
Choroba przebiega różnie, albo kolejnymi
rzutami i remisjami, albo od początku jest przewlekła, lub wreszcie - po
okresie rzutów i remisji przybiera wtórnie postać przewlekłą.
Rzut SM -jest to wystąpienie i utrzymywanie się powyżej 24
godzin jednego lub kilku nieprawidłowych objawów świadczących o uszkodzeniu CUN
.
Remisja -to ustępowanie objawów rzutu .W początkowej fazie SM
objawy rzutu prawie całkowicie ustępują , w późniejszym okresie - nieraz nie
wszystkie objawy sie cofają i tak narasta niepełnosprawność chorego.
Obszarami ośrodkowego układu nerwowego
szczególnie dotkniętymi chorobą są sznury boczne i tylne (zwłaszcza w odcinku
szyjnym i lędźwiowym) rdzenia kręgowego. Zmiany chorobowe dość często dotyczą
także nerwu wzrokowego oraz obszarów wokół komór w mózgu. Zajęte też bywają
szlaki nerwowe w śródmózgowiu, moście oraz móżdżku. Zmiany dotyczą też kory
móżdżku oraz rdzenia kręgowego.
Proces chorobowy przez dłuższy czas oszczędza komórkę nerwową i jej długie
wypustki, aksony. Pierwotnie zajęte są dendryty, wypustki, za pomocą których
komórki komunikują się między sobą. W późniejszym okresie zmiany chorobowe
dotykają jednak także i aksony.
Nowe i stare zmiany na ogół ze sobą współistnieją.
Przyczyna SM nie została, jak dotąd, w pełni ustalona. Wiadomo, że choroba
ma podłoże immunologiczne.
Główne prawdopodobne przyczyny to:
-zakażenia wirusowe - wirus
opryszczki , retrowirusy. Od chwili zadziałania domniemanego czynnika zakaźnego
do wystąpienia objawów mija wiele lat (kilka do kilkudziesięciu). Ten okres
określa się jako przedkliniczny
-klimat umiarkowany i chłodny -im dalej na południe i im niższa szerokość
geograficzna (tj. bliżej równika), tym jest mniej zachorowań
- predyspozycja genetyczna - obserwuje się bowiem rodzinne występowanie tego schorzenia
- stan przegrzania w wyniku
nadmiernej ekspozycji na ciepło mogą się nasilić objawy choroby
-często SM
występuje u osób z grupą krwi ''O''
-częściej na SM chorują osoby w krajach o wysokiej stopie życiowej
- dieta
prawdopodobnie może mieć pewien wpływ na wystąpienie choroby. Okazuje się, że
częściej chorują osoby mające dietę wysokokaloryczną
i bogatą w tłuszcze oraz cukry
- uszkodzenie nerwów metalami ciężkimi (np. rtęcią z plomb amalgamatowych,
ołowiem z wody wodociągowej)
Czynniki wywołujące zaostrzenie choroby to :
-stres emocjonalny
-nadmierna ekspozycja na słońce
-gorąca kąpiel
-infekcje wirusowe
-przewlekłe zmęczenie
-zabiegi operacyjne, zwłaszcza neurochirurgiczne oraz urazy
-pogoda- rzut- ma zwykle nieco łagodniejsze nasilenie, jeśli występuje u
chorych w momencie wyższej temperatury powietrza oraz dużego nasłonecznienia.
Natomiast zauważono, że wzrost opadów oraz stopień wilgotności powietrza
częściej wywołuje rzuty choroby o nieco gorszym przebiegu.
Objawy SM
mogą być przemijające i czasem wydają się dziwne i trudne do opisania. Kilkadziesiąt
innych schorzeń może „podszywać się" pod SM. Z drugiej strony ludzie
bagatelizują swoje dolegliwości, zwłaszcza że są one przemijające. Dlatego
często pierwsze ataki choroby nie są diagnozowane. W większości przypadków po
pierwszym ataku następuje przerwa, w trakcie której pacjent czuje się zupełnie
normalnie. Zdarza się, ze dopiero dokładny wywiad z chorym wykazuje, że w
młodości miał miejsce epizod SM. Uszedł on jednak uwadze, gdyż łatwo jest
zbagatelizować zawroty głowy, nieuzasadnione zmęczenie czy drętwienie rąk i
nóg, które szybko przemijają. Kolejny atak może przyjść po kilku miesiącach lub
nawet po kilku, kilkunastu latach. A choroba cały czas się rozwija.
Charakterystyczne objawy SM to:
1. jednym z pierwszych objawów choroby
bywa pogorszenie się wzroku, chorzy skarżą się
na:
-nieostre widzenie
-zawężenie
pola widzenia
-podwajanie
się obrazów
-drżenie
obrazów
-utrata
wzroku w jednym lub obu oczach
Objawy te trwają od kilku godzin do
kilku dni. Częstym, nierzadko pierwszym objawem stwardnienia rozsianego jest
zapalenie nerwu wzrokowego. Chory odczuwa ból gałki ocznej, nasilający się przy
ruchach oka, może mieć trudności w rozpoznawaniu barw. Niektórzy chorzy mają
problemy z optycznym przyjmowaniem informacji (np. nie mogą czytać pisma
drukowanego małą czcionką). Z reguły dotknięte jest jedno oko, choć zdarza się,
że choroba atakuje obydwa oczy
2. zawroty
głowy, które trwają zwykle kilka dni i mogą być bardzo silne. Mogą
wystąpić bóle głowy
3. niewyraźna mowa-skandowana
4. zaburzenia połykania (dysfagia)
5. osłabienie kończyn (niedowład), na
ogół występuje u osób dłużej chorujących. W późniejszym okresie choroby pojawia
się wzmożone napięcie mięśni (spastyczność mięśni),
szczególnie kończyn dolnych i górnych, którym towarzyszą przykurcze dodatkowo bardzo utrudniające ruchy, a
zwłaszcza poruszanie się
6. niezborność chodu - pacjent skarży
się, że chodzi „jak pijany"
7. drżenie oraz brak koordynacji ruchów
tułowia i kończyn - chory ma trudności w trafieniu ręką do celu czy w
uniesieniu wypełnionej płynem szklanki do ust. Dużą trudnością jest
rozróżnianie gorącego i zimnego oraz ostrego i tępego
8. zaburzenia w oddawaniu moczu,
nietrzymanie moczu, nagłe parcie, a także -zaburzenia
motoryki jelitowej -częste zaparcia .Jeżeli stwardnienie rozsiane jest
już poważnie rozwinięte, może nastąpić całkowita utrata kontroli nad
wypróżnianiem pęcherza i jelit. W fazach mniej zaawansowanych chorzy oddają
mocz kroplami
9. utrata popędu płciowego i impotencja
spowodowana zaburzeniami erekcji
10. mrowienia, drętwienia( parestezje) -
kończyn, tułowia lub twarzy, a także zaburzenia czucia; przykre wrażenie
przebiegania prądu elektrycznego wzdłuż kręgosłupa .Bywa, że chory zaczyna
odczuwać osłabienie określonych grup mięśni, szczególnie kończyn dolnych lub
górnych. Często pierwszym objawem choroby są nagle pojawiające się kłopoty z
chodzeniem. Czasem może wystąpić nagła niesprawność mięśni kończyn górnych,
zwłaszcza dłoni
11. niestabilność emocjonalna -depresja lub
euforia , zaburzenia pamięci, trudności w uczeniu się, rozwiązywaniu problemów
12. utrzymujące się stale zmęczenie w czasie
aktywności fizycznej lub związane z wysiłkiem umysłowym
13.mogą także wystąpić drżenia kończyn
przypominające chorobę Parkinsona-jednak ten objaw jest rzadki
14. rzadkim objawem SM jest głuchota
Kliniczne stadia SM :
I.
całkowicie bezobjawowe, rozpoznanie choroby jedynie dzięki rezonansowi
magnetycznemu mózgu,
II.
parestezje kończyn, lekkie osłabienie mięśni, lekki syndrom zmęczenia,
III.
parestezje i ból kończyn, średnie osłabienie mięśni, średni syndrom zmęczenia,
lekkie problemy z koordynacją ruchu,
IV. znaczące
osłabienie mięśni, znaczący syndrom zmęczenia, znaczące problemy z koordynacją
ruchu,
V.
skandowana mowa, przemieszczanie możliwe prawie jedynie na wózku inwalidzkim,
pacjent w pozycji siedzącej lub leżącej.
Skutkami postępującej choroby są:
- depresja,
- nietrzymanie moczu
(zaburzenia zwieraczy),
- zaniki mięśniowe,
- niedowłady (wózek
inwalidzki),
- sztywność i
spastyczność mięśni,
- zaburzenia
równowagi,
- wyniszczenie
organizmu.
·
Diagnozę
poprzedza się bardzo dokładnym wywiadem zebranym od chorego .
·
Na podstawie
zdobytych informacji lekarz może skierować na bardziej szczegółowe badania.
W diagnostyce SM wykonuje się :
·
- rezonans magnetyczny( MRI ),za pomocą którego wykryć
można nawet bardzo małe ogniska demielinizacji (okrągłe lub owalne jasne
ogniska o dużej intensywności sygnału)- dokładność tego badania to ponad
90%
·
-badanie płynu mózgowo-rdzeniowego pozwala określić
stężenie immunoglobuliny G (IgG) decydujace o ciężkości choroby
·
-badanie dna oka pozwala dojrzeć często po raz
pierwszy zmiany przebiegające w ośrodkowym układzie nerwowym
·
- pomiar szybkości przewodzenia impulsów nerwowych
·
-dodatkowe badania neurologiczne pozwalające ocenić
zaburzenia czucia, widzenia, lub słuchu. Nadal stosowane są przez neurologów
skale służące do oceny stopnia niesprawności chorego
·
-za pomocą badań dodatkowych także można obiektywnie
potwierdzić występujące zaburzenia czucia, widzenia, słuchu, nieprawidłową
czynność pęcherza moczowego
·
W
leczeniu SM można wyróżnić trzy etapy:
·
1.łagodzenie
dolegliwości związanych ze świeżym rzutem choroby
·
-glikokortykosteroidy
·
-w początkowym
okresie choroby podaje się także leki, które mają chronić błonę neuronu przed
reakcją układu immunologicznego
·
-leżenie w łóżku
·
2.leczenie
objawowe :
·
-środki
redukujące napięcie i spastyczność mięśni (Baclofen )
·
- leki
poprawiające sprawność działania pęcherza moczowego
·
-leki
przeciwbólowe
·
-jeśli wymaga
tego stan pacjenta - środki antydepresyjne
·
- leczenie zaparć
(laktuloza) i nagłych rozluźnień stolca (loperamid)
·
-codzienne
ćwiczenia fizyczne
·
-rehabilitacja
czynna i bierna
·
-materace
p/odleżynowe
·
-pomieszczenia
niezbyt ciepłe
·
-odpowiedni
jadłospis
·
-magnetostymulacja
jest wybitnie wskazana w przypadku SM. Jeśli uszkodzona jest tylko osłonka
mielinowa nerwu (lub występuje jedynie stan zapalny mieliny) - to szybko może
dojść do regeneracji ustroju; szanse na powrót do zdrowia są bardzo duże
·
3.leczenie
modyfikujące chorobę:
·
-immunoterapia .
Dzisiaj już wiadomo, że stosowanie interferonów beta wpływa korzystnie na
przebieg schorzenia, czego wyrazem jest zmniejszenie częstości nawrotów i
hamowanie postępu inwalidztwa
Profilaktyka napadów SM
1.dieta niskokaloryczna
2.stabilizacja
samopoczucia ogólnego
3.unikanie
silnego wysiłku fizycznego
4.akupunktura-
dla ciekawostki dodajmy, że medycyna chińska traktuje stwardnienie rozsiane
jako typową chorobę wątrobianą
5.suplementacja
diety-witaminy, odżywki -głównie wit.A.E
6.regeneracja
bakteryjnej flory jelitowej, celem aktywacji ważnej, współdziałającej z
jelitami, limfatycznej części systemu immunologicznego
7.wyjaśnienie ewentualnego
obciążenia metalami ciężkimi, szczególnie rtęcią i innymi składnikami
amalgamatowymi oraz odtoksycznienie organizmu -podawanie czarnuszki egipskiej,
Omega 3 (np. olej z łososia, lnu złocistego). Wielonienasycone kwasy tłuszczowe
przyczyniają się do rekonstrukcji osłonek mielinowych