Badanie ogólne moczu

 

Mocz - wytwarzany w nerkach fizjologiczny płyn, wydalany z organizmu wraz z tym, co zostało po przemianie materii i jest nie tylko zbędne, ale szkodliwe. Razem z moczem organizm usuwa nadmiar wody, mocznik, kwas moczowy, leki, trucizny .

Badanie moczu

Badanie ogólne moczu pozwala na ocenę niektórych funkcji nerek oraz wstępną diagnozę ich uszkodzenia, kamicy lub zakażenia.

Analiza moczu pozwala na oznaczenie obecności ponad 100 różnych substancji.

JAKIE SĄ NORMY DLA BADAŃ MOCZU?


Badanie ogólne moczu:

Ciężar właściwy	1,015 - 1,035 g/ml
pH	5,5 - 6,8
Bilirubina	< 0,2 mg/dl
Urobilinogen	< 1 mg/ml
Białko	< 10 mg/dl
Glukoza	< 15 mg/dl
Ciała ketonowe	< 5 mg/dl

Badanie osadu moczu:

Erytrocyty	0-1 wpw
Leukocyty	1 -4 wpw
Nabłonki płaskie	5-15 wpw
Nabłonki okrągłe	nieobecne
Bakterie	nieobecne
Drożdżaki	nieobecne
Wałeczki szkliste	0 -1 wpw
Wałeczki inne	nieobecne
Szczawiany	obecne
Fosforany	obecne
Moczany	obecne

wpw - w polu widzenia

 

W badaniu ogólnym moczu oznacza się:

ciężar właściwy wynosi 1015-1035 -określa on zawartość substancji rozpuszczonych w moczu. Ciężar właściwy zwiększy się, jeśli poprzedniego dnia wypiliśmy mniej płynów, niż organizm potrzebował, ale też gdy wraz z moczem będzie wydalana glukoza, leki, białko. Zmniejszy - jeśli wypiliśmy za dużo płynów, a także w chorobach mających związek z utratą zdolności nerek do zagęszczania moczu. Ciężar właściwy nie powinien nigdy zbliżać się do wartości ciężaru wody, czyli 1,000 g/cm³, gdyż świadczyć to może o utracie bardzo ważnej funkcji nerki, jaką jest zagęszczanie moczu. Często jest to pierwszy objaw sugerujący rozpoczynającą się niewydolność nerek.

kolor - barwa od jasno- do ciemnożółtej .Mocz jasny lub przezroczysty jest rozcieńczony, a ciemnożółty - zagęszczony . Kolor nadaje urochrom - żółty barwnik o odcieniach zależących od zagęszczenia moczu. Zmiana barwy może być efektem tego, co zjedliśmy poprzedniego dnia. Intensywnie żółty kolor nadają duże dawki witaminy B. Jednakże brązowy lub pomarańczowy kolor świadczyć też może o obecności bilirubiny i wskazywać na żółtaczkę. 

Nieprawidłowa barwa moczu:
- czerwono-różowy -może wynikać z obecności: erytrocytów, hemoglobiny, mioglobiny, niektórych leków lub barwnika zawartego w burakach,
- mlecznobiały -może świadczyć o obecności: tłuszczów, bakterii i leukocytów lub wytrąconych fosforanów,
- zielononiebieski-zazwyczaj oznacza obecność bilirubiny, niektórych leków lub bakterii,
- ciemnoczerwonobrunatny- przyczyną może być obecność: krwi, hemoglobiny i methemoglobiny, porfiryny, barwników żółciowych, fenolu, krezolu lub leków.

przejrzystość -prawidłowy mocz jest przejrzysty, zmętnienie najczęściej spowodowane jest wytrąceniem się soli lub domieszką ropy, krwi, dużej ilości bakterii, śluzu, kuleczek tłuszczu i świadczy o ropnym zapaleniu dróg moczowych lub początkach kamicy nerkowej. Oczywiście jeśli nie zmętniał dlatego, że stał zbyt długo w cieple.

odczyn (pH) -prawidłowy wynosi około 6 .Zależeć może od rodzaju odżywiania - najbardziej kwaśny mają ludzie mięsożerni, bardziej zasadowy wegetarianie. Kwaśność wrasta w przewlekłej niewydolności nerek, zakażeniach dróg moczowych, spada przy odwodnieniu, gorączce i niedoborach wapnia. Stale utrzymujący się odczyn zasadowy może świadczyć o upośledzeniu zdolności nerki do zakwaszania moczu albo zakażenia układu moczowego bakteriami rozkładającymi amoniak. Odczyn zasadowy może również świadczyć o kamicy nerek. Zaburzenia wartości pH w moczu:

Wzrost pH > 7
- zasadowica metaboliczna i oddechowa
- przewlekła niewydolność nerek
- kwasica kanalikowa

- hiperkaliemia
- nadczynność przytarczyc pierwotna i wtórna

Spadek pH < 5
- kwasica metaboliczna i oddechowa
- hipokaliemia
- odwodnienie
- gorączka

białko- jego obecność świadczy o chorobie nerek, niewydolności układu krążenia, ale zdarza się też przy wysokiej gorączce, ciąży i po dużym wysiłku fizycznym.

Proteinuria (wydalanie białka z moczem) jest objawem:
- zwiększonej przepuszczalności kłębków nerkowych (zespół nerczycowy)
- wzrostu stężenia wolnej hemoglobiny lub mioglobiny w osoczu
- przesączania się do moczu białek patologicznych (np. białko Bence -Jones`a w szpiczaku mnogim)

glukoza - pojawia się przy cukrzycy lub chorobach nerek.

Glukozuria (wydalanie glukozy z moczem):

- jest najczęściej objawem podwyższonego stężenia glukozy w osoczu krwi (>10,0 - 11,1 mmol/l).

 

związki ketonowe -normalnie w moczu ich nie ma, mogą się pojawić, jeśli wzrośnie ich stężenie we krwi, co występuje przy gorączce, cukrzycy, długotrwałym głodzeniu.

bilirubina- to końcowy produkt przemiany barwników krwi (hemu). Wydalana jest wraz z żółcią drogą pokarmową, a jej pojawienie się wskazuje na żółtaczkę mechaniczną, wirusowe zapalenie wątroby lub inne choroby tego organu. Zaburzenia wydalania bilirubiny z moczem:

Wzrost wydalania: (+, ++, +++)
- żółtaczka mechaniczna
- wirusowe zapalenie wątroby
- marskość wątroby
- przerzuty nowotworowe do wątroby

urobilinogen -powstaje w jelicie z bilirubiny, a po wchłonięciu do krwiobiegu wydalany jest przez nerki. Niewielkie jego ilości w moczu to norma, zwiększenie wskazuje na żółtaczkę hemolityczną , wirusowe lub mechaniczne uszkodzenie wątroby.Zaburzenia wydalania urobilinogenu z moczem:

Wzrost wydalania (++, +++)
- żółtaczka hemolityczna
- wirusowe zapalenie wątroby
- toksyczne zapalenie wątroby
- marskość wątroby

osad moczu uzyskuje się po dwudziestokrotnym zagęszczeniu poprzez wirowanie. Gdy pod mikroskopem widać pojedyncze krwinki białe i czerwone, pojedyncze nabłonki płaskie oraz niewielką ilość związków mineralnych, wszystko w porządku, to norma. Większe ilości mogą wskazywać na zakażenie układu moczowego, kamicę nerkową i inne zaburzenia pracy nerek.

krew- prawidłowo w moczu nie powinno być krwinek. Ich obecność może wskazywać na zapalenie nerek, moczowodów, pęcherza moczowego, cewki moczowej. Krwinki w moczu mogą występować także przy kamicy układu moczowego. Duży wysiłek może również spowodować pojawienie się krwi w moczu.

bakterie- ich obecność może świadczyć o infekcji pęcherza lub innych części układu moczowego. O bakteriurii mówimy ,gdy w 1 ml moczu znajduje się ponad 100 000 drobnoustrojów .

zapach- niektóre choroby zmieniają zapach moczu (zakażenie bakterią E.coli może powodować cuchnący zapach, w cukrzycy zapach może być słodkawy lub przypominający aceton), przy stosowaniu antybiotyków, które są wydalane przez nerki ich zapach może być również wyczuwalny w moczu.