Zaburzenia snu

 

Zaburzenia snu - grupa zaburzeń snu, które mogą dotyczyć długości snu, jak i jego jakości. Niektóre zaburzenia snu są na tyle poważne, że zakłócają normalne fizyczne, umysłowe i emocjonalne funkcjonowanie.

Do zaburzeń snu zalicza się:

• DYSSOMNIE- charakteryzujące się nieprawidłową ilością, jakością oraz czasem trwania snu.
• bezsenność -zmniejszona ilość bądź jakość snu powstała w wyniku: braku uczucia wyspania pomimo dostatecznej długości snu; częstego oraz przedwczesnego budzenia się, trudności w zaśnięciu. Sen jest płytki, krótki ,przerywany.

Przewlekle trwająca bezsenność wpływa negatywnie na nastrój, zachowanie oraz wykonywanie zadań i jest przyczyną uczucia ciągłego zmęczenia, apatii; może być również przyczyną pogorszenia się jakości życia.

Według niektórych badaczy bezsenność może mieć rolę w powstawaniu niektórych odmian depresji, nerwicy lub je wywoływać.

• nadmierna senność (hipersomnia)-

Hipersomnia organiczna - stan charakteryzujący się silną tendencją do zasypiania, na tle ogólnie zmniejszonej aktywności, spowolnienia, nieostrości spostrzegania i pojmowania, przy zachowaniu kontaktu z chorym. Nawiązanie kontaktu z chorym może wymagać silniejszych lub powtarzanych bodźców.

Przyczyny

• anemia
• bezdech senny
• niedociśnienie
• zaburzenia funkcji wątroby
• zaburzenia gospodarki cukru
• zaburzenia regulacji hormonalnej.

 

Hipersomnia nieorganiczna - zaburzenie snu przejawiające się nadmierną sennością, a dokładniej niezdolnością do utrzymania właściwej czujności podczas głównego okresu czuwania, z przymusowymi epizodami drzemki lub snu. Początek hipersomni przypada zwykle na późną fazę wieku pokwitania lub wczesną dojrzałość. Sen podstawowy wydłuża się do kilkunastu godzin na dobę, jednak, podobnie jak drzemki w ciągu dnia, nie usuwa poczucia zmęczenia. Z nadmierną sennością współwystępują niekiedy zaburzenia świadomości towarzyszące przebudzeniu. W odróżnieniu od narkolepsji senność w hipersomni jest możliwa do przezwyciężenia.

Ilość snu w ciągu doby może być zwiększona, ale sen ten jest niepokrzepiający. Aby stwierdzić hipersomnię nieorganiczną objawy muszą się utrzymywać przynajmniej miesiąc.

To zaburzenie cechuje nadmierna senność w ciągu dnia, napady snu (długie, nieregenerujące drzemki), wydłużone przechodzenie ze snu do stanu pełnego czuwania. Niekiedy towarzyszą mu: upojenie przysenne i objawy dyfunkcji układu autonomicznego.

Przyczyny

• zaburzenia rytmu dobowego
• zespoły zaburzeń oddychania w czasie snu (np. bezdech śródsenny)
• hipersomnia w przebiegu zaburzeń psychicznych (choroba afektywna dwubiegunowa, depresja)
• narkolepsja
• hipersomnia spowodowana przyjmowaniem lub ostawieniem substancji o działaniu ośrodkowym

·          

• narkolepsja

zespół chorobowy (dziedziczny, ryzyko zachorowania wśród krewnych jest około 10 razy większe niż w populacji ogólnej) objawiający się niepohamowanymi, napadowymi stanami senności, trwającymi zwykle około 10-20 min, najczęściej spowodowany silnymi emocjami (np. radość, strach, podniecenie). Takich ataków jest zazwyczaj kilka w ciągu dnia (średnio co 2-3 godziny).

Przyczyny choroby nie są do końca znane. Prawdopodobnie powodem zasypiania w ciągu dnia jest brak fazy REM podczas snu dobowego, której braki są nadrabiane podczas ataków narkoleptycznych. Odczuwane jest to jako sen na jawie.

Narkolepsji mogą towarzyszyć porażenie przysenne: w okresie przejścia od snu do czuwania przez kilkanaście minut występuje całkowita niezdolność do ruchu i mowy oraz omamy wzrokowe o przerażającej treści. Bardzo często osoby cierpiące na narkolepsję podczas ataku snu w ciągu dnia wszystko słyszą, a gdy mają otwarte oczy - widzą, lecz z powodu porażenia mięśni (katapleksja) nie mogą się poruszać.

• zaburzenia rytmów okołodobowych

Zaburzenia rytmu snu i wstawania - zaburzenie snu objawiające się brakiem synchronizacji między własnym rytmem snu i wstawania a wymaganiami środowiskowymi, co prowadzi do występowania hipersomnii w momencie kiedy osoba powinna czuwać i bezsenności w momencie kiedy powinna spać.

Przyczynami zaburzenia są zmiany wewnętrznego zegara biologicznego jak również warunki środowiskowe takie jak zmiany stref czasowych czy praca zmianowa.

• jet lag

Zespół nagłej zmiany strefy czasowej (ang. jet lag syndrome) - to zespół objawów pojawiający się w trakcie podróży w kierunku równoleżnikowym (wschód-zachód) związany ze zmianą strefy czasowej.

Ciężkość zespołu jest uzależniona od:

• liczby przekraczanych stref czasowych
• kierunku podróży - podróże w kierunku na wschód (a więc w kierunku, który skraca dobę) jest gorzej znoszona od podróży w kierunku zachodnim, który wydłuża dobę (adaptacja do "dłuższego dnia" jest łatwiejsza)

Objawy

• zaburzenia snu
• niemożność skupienia uwagi
• krańcowe zmęczenie
• zaburzenia apetytu i zaburzenia żołądkowo-jelitowe
• złe samopoczucie
• dezorientacja
• senność
• ból głowy

o     

• zespół opóźnionej fazy snu

Zespół opóźnionej fazy snu (ang. Delayed Sleep Phase Syndrome, DSPS) - przewlekły zespół opóźnionego zasypiania i budzenia się. Jest to zespół medyczny niezwiązany z bezsennością czy schorzeniami psychicznymi, a częsty u młodych i dorosłych ludzi i utrudniający wykonywanie obowiązków zawodowych.

Zaburzenie to powstaje w wyniku braku zgodności pomiędzy własnym, wewnętrznym, biologicznie preferowanym przez człowieka rytmem snu i aktywności (rytmem endogennym), a rytmem chodzenia spać i wstawania narzuconym przez normy społeczne, związanym z 24-godzinnym rytmem czasu ziemskiego. Istotą zaburzenia jest opóźnienie wewnętrznego zegara biologicznego, regulującego pory snu, o co najmniej kilka godzin w stosunku do średniej w społeczeństwie. Osoby cierpiące na DSPS często odczuwają senność dopiero w późnych godzinach nocnych, czyli co najmniej kilka godzin później, niż powinno to występować u osoby ze zwyczajowym czasem pracy/nauki od 8:00 do 16:00. Typowe pory snu dla osoby z DSPS to godziny od 2-4 w nocy do 10-14 w dzień. Jeśli możliwe jest chodzenie spać w tych porach, sen osób z DSPS jest prawidłowy, tzn. prowadzi do wypoczęcia. W przypadku narzuconych pór snu przez normy społeczne osoby cierpiące na DSPS mają trudności z rozpoczynaniem snu, jeżeli próbują kłaść się do łóżka wcześniej niż wynika to z ich własnego rytmu okołodobowego oraz mają poważne problemy z wstawaniem porannym. Problemy z wstawaniem i związane z tym częste spóźnianie się do pracy/szkoły, obok objawów wynikających z niedoboru snu (pogorszenie jakości życia, pogorszenie koncentracji uwagi i pamięci, drażliwość), są głównymi powodami szukania pomocy lekarskiej.

• zespół przyspieszonej fazy snu.
• PARASOMNIE - grupa zaburzeń snu polegających na występowaniu w trakcie snu lub przy wybudzaniu się z niego nieprawidłowych lub niepożądanych zachowań.
• upojenie przysenne- (zryw przysenny, stan zamroczenia przysennego, zespół Elpenora, elpenoryzm) - krótko trwający stan psychotyczny, pojawiający się po nagłym obudzeniu u predysponowanych osób. Wyraża się jakościowymi zmianami świadomości (zamroczenie) występującymi bezpośrednio po obudzeniu tej osoby. Do stanów predysponujących zalicza się osobnicze skłonności, stany wyczerpania, zmęczenia, okresy rekonwalescencji
• Lęki nocne (łac. pavor nocturnus) są zaburzeniem snu, charakteryzującym się skrajnym przerażeniem oraz czasową niezdolnością odzyskania pełnej świadomości. Zaburzenie występuje zazwyczaj niedługo po zaśnięciu, w czwartym stadium fazy snu głębokiego NREM. Chory najczęściej siada na łóżku, rzadziej wstaje z łóżka, krzycząc lub jęcząc z przerażenia. Mimo otwartych oczu nie występuje pełna świadomość i często nie udaje się go obudzić. Po ataku trwającym zazwyczaj od kilku sekund do kilkunastu minut, chory spokojnie zasypia i najczęściej nie pamięta później ataku.
• somnambulizm-sennowłóctwo (potocznie lunatyzm) to zjawisko chodzenia w czasie snu, które wiąże się z niedojrzałością centralnego układu nerwowego. Dosyć często występuje u dzieci i w takiej formie uznawane jest za niegroźne. Występujące regularnie u dorosłych jest już chorobą.
• koszmary senne- "mara łóżkowa" - długotrwałe, wywołujące przerażenie marzenie senne, występujące w fazie snu REM, których treść przedstawia wydarzenia zagrażające życiu, bezpieczeństwu czy własnej integralności; ich wystąpienie przerywa sen.
• bruksizm - to choroba polegająca na nieświadomym mocnym zaciskaniu zębów i tarciu nimi o siebie (zgrzytaniu). Najczęściej występuje w czasie snu. Może jednak pojawiać się także w dzień.

Bruksizm dotyka ok. 8-20 proc. ludzi - częściej ludzi młodych i młodych dorosłych. Około 40. roku życia bruksizm jest już rzadszy. Częściej występuje u kobiet.

Bruksizm jest dysfunkcją aparatu stomatologicznego, a jednocześnie zaburzeniem snu. Przypuszcza się, że częściej występuje u osób z nadwrażliwością na stres, u osób lękliwych, z objawami nerwicy. Mięśnie narządu żucia, podobnie jak mięśnie mimiczne, biorą bowiem czynny udział w procesach emocjonalnych. Zgodnie z teorią Grabera człowiek współczesny chociaż ciągle przezwycięża trudności życia codziennego, nie zawsze jednak (tak jak praprzodkowie) wyładowuje napięcie w walce i w ciężkiej, fizycznej pracy. Obciąża to autonomiczny układ nerwowy, a organizm wyładowuje tłumione agresje nie drogą naturalną, lecz w postaci czynności zastępczych - parafunkcjonalnych.

W czasie napadu bruksizmu napięcie mięśni żwaczy jest bardzo silne. Skurczowi mięśni odpowiadających za zaciskanie ust towarzyszy jednocześnie skurcz mięśni z grupy antagonistów (mięśni otwierających usta). Stawy żuchwowo-skroniowe oraz zęby narażone są wówczas na działanie dużych sił. Tarcie i zgrzytanie zębami może prowadzić do starcia powierzchni żujących i siecznych zębów, uszkodzeń uzupełnień protetycznych a nawet złamań zębów. Innymi objawami są przede wszystkim bóle głowy (często mylone z migreną) oraz bóle karku i pleców, uczucie wysadzania gałki ocznej i suchości w oku, bóle ucha i zaburzenia słuchu w postaci zatykania uszu oraz szumów. Najczęściej objawy te występują jednostronnie, a ból jest promieniujący.

 

• seksomnia, inaczej zespół Morfeusza - polega na wykazywaniu aktywności seksualnej podczas snu. Do częstych cech seksomnii zalicza się pobudzenie seksualne w połączeniu z aktywacją układu autonomicznego (np. erekcje nocne, lubrykacja pochwy, ejakulacja nocna, orgazmy podczas snu). Autorem określenia "zespół Morfeusza" jako polskiej nazwy seksomnii jest Zbigniew Lew-Starowicz.
• mówienie przez sen .
• zaburzenia snu w przebiegu schorzeń psychicznych.

Pielęgnowanie osób z zaburzeniami snu.

1.Rozpoznanie czynników utrudniających zasypianie lub przerywających sen :

• niewłaściwa higiena snu (nieregularne godziny zasypiania, drzemki w ciągu dnia)
• nieodpowiednie warunki snu (hałas, światło, przegrzanie, niewygodna pościel)
• podjadanie przed snem (kawa, alkohol, posiłek )
• czynniki emocjonalne(stres, emocje, lęk)
• czynniki chorobowe(ból, gorączka, kaszel, poty)zaburzenia psychiczne(depresja,psychozy).

2.Stworzenie warunków prawidłowego snu :

• eliminacja hałasu (radio,TV, obuwie na miękkiej podeszwie, ciche zamykanie drzwi)
• zgaszenie światła i włączenie oświetlenia nocnego
• mikroklimat sali -temperatura 18 stopni C, wilgotność 50-60 %
• prześcielenie łóżka przed snem
• ułożenie w dogodnej pozycji
• wygodna pościel i odzież osobista
• podanie ciepłego napoju do picia -herbata z melisy,mleko
• pomoc w zaspokojeniu potrzeb fizjologicznych( na 0,5 godziny przed snem)
• łagodzenie bólu, świądu, kaszlu,duszności
• gimnastyka relaksacyjnana 15-20 minut przed snem
• unikanie wysiłku fizycznego i spacerów bezpośrednio przed snem
• regularne udawanie się na spoczynek(średnio osoba dorosła powinna przespać około 6-8 godzin)
• unikanie podjadania przed snem
• ciepła kąpiel przed snem.

3.Zabiegi fizykalne ułatwiające zasypianie

a/ kąpiel stóp

wannę lub miskę napełnić wodą o temperaturze 30-33 stopnie C. , następnie zanurzyć nogi do połowy podudzia i stopniowo dolewać gorącą wodę do uzyskania temperatury 41 stopni C.Moczenie powinno trwać okolo 15-20 minut.Do wody można dodać garść soli kuchennej ,napar z mięty,lipy,głogu lub maku polnego.

b/ zimny okład na podudzia

zanurzyć ręczniki w wodzie o temperaturze ok.18 stopni C. i owinąć nimi każde podudzie osobno.Na wierzch zawija się suchy ręcznik.Chorego należy ułożyć w ciepłym łóżku.Jeżeli po upływie 30 minut nie udało mu sie zasnąć ,należy usunąć okład.Jeżeli chory zasnął okład zostawia się aż do wybudzenia. Okład daje uczucie przyjemnego odprężenia.