Zaburzenia mowy

Zaburzenia mowy - grupa zaburzeń obejmująca różne rodzaje trudności w zakresie mowy.

Nieprawidłowości w zakresie tonu głosu, fonacji i artykulacji obserwuje się w przypadku wielu różnych zaburzeń. Przykładowo - w przypadku przeziębienia czy grypy głos może ulec zmianie na skutek niedrożności nosa, chrypki, itp. Występują też swoiste dysfunkcje mowy, stanowiące jednoznaczne zespoły objawów chorobowych.

Postacie zaburzeń mowy:

• rozwojowe zaburzenia mowy na podłożu neurologicznym
• zaburzenia mowy spotykane u dzieci, takie jak seplenienie, reranie

Jąkanie

• kloniczne - dominują skurcze kloniczne, powodujące powtarzanie dźwięku, np. pa...pa...palto; uważa się, że jest to łagodniejsza i często nieuświadomiona forma jąkania
• toniczne - dominują skurcze toniczne powodujące tzw. bloki w czasie mówienia; jest to bardziej zaawansowana forma jąkania i odczuwana jako bardzo przykra
• kloniczno-toniczne - występują skurcze mieszane

Afonia - mutyzm selektywny

Jest to brak lub ograniczenie mówienia przy zachowaniu rozumienia mowy i możliwości porozumiewania się za pomocą pisma. Dziecko może nie mówić w ogóle lub też rozmawia tylko z pewnymi ludźmi i w pewnych sytuacjach, w innych natomiast nie rozmawia. Te ostatnie przejawy określa się jako swoistą niechęć dziecka do mówienia. Afonia polega na uszkodzeniu strun głosowych na tle nerwicowym.

Dyslalia

Zaburzenia mowy polegające na niemożności prawidłowego wymawiania jednego, bądź kilku dźwięków. Jest to zaburzenie dźwiękowej strony języka, wyrażające się w formie zniekształcenia głosek. Wyróżnia się następujące formy dyslalii:

• jednoraka - jedna głoska wymawiana odmiennie;
• wieloraka - kilka lub kilkanaście głosek wymawianych odmiennie;
• całkowita (alalia) - wszystkie głoski wymawiane odmiennie.

Lelanie

Wadliwe wymawianie głoski l, np. lala - jaja.

Reranie (rotacyzm)

Nieprawidłowa wymowa głoski r.

Seplenienie (sygmatyzm)

Jest najczęściej spotykaną wada wymowy. Powstaje najczęściej w okresie rozwoju mowy. Polega na wadliwej realizacji głosek z grupy tzw. trzech szeregów: syczącego, szumiącego i ciszącego, czyli s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż oraz ś, ź, ć, dź.

Szeplenienie

Wypowiadanie głoski sz zamiast s.

Kappacyzm

Wada wymowy polegająca na nieprawidłowej realizacji głosek. Jest to nieprawidłowa wymowa głoski k, która często zamieniana jest na głoskę t.

• Alalia, dyslalia - zaburzenia mowy nabyte powstałe w wyniku uszkodzenia aparatu mowy lub, wg innych definicji, zaburzenia rozwojowe.

Alalia - rozwojowe zaburzenie mowy, powstające w wyniku uszkodzenia struktur korowych mózgu jeszcze przed opanowaniem mowy, z zachowaniem prawidłowego słuchu.

Dzieci cierpiące na alalię porozumiewają się za pomocą gestów i onomatopej. Z czasem są w stanie opanować coraz szersze słownictwo i porozumiewać się mową, często jednak dość niewyraźną.

Dyslalia - zaburzenia mowy polegające na nieprawidłowej realizacji fonemów wyrazów wg zazwyczaj ustalonych norm społecznych spowodowane wadami w ukształtowaniu lub uszkodzeniu peryferyjnych organów artykulacyjnych (takich jak wargi, zęby, język czy podniebienie) dotyczące tylko aspektu artykulacyjnego języka.Zachowane są rytm, melodia, akcent, ale mowa jest zatarta, mało zrozumiała lub zupełnie niezrozumiała.

• Afonia, dysfonia - upośledzenie fonacji, bezgłos i chrypka wywołane uszkodzeniami krtani, bądź czynnikami psychogennymi

Afonia (bezgłos) - utrata dźwięczności głosu. Przyczyną mogą być zaburzenia czynności krtani (porażenie nerwów krtaniowych lub zaburzenia nerwicowe), albo zniekształcenia fałdów głosowych spowodowane przez choroby zapalne nowotworowe krtani. Częściowa lub całkowita afonia jest częstym objawem nerwicy lękowej. Skrajny stopień histerycznej afonii z zupełną utratą mowy (nawet szeptanej) to apsityria.

Afonia może występować szczególnie u ludzi, u których częste używanie głosu wiąże się z wykonywanym zawodem np. u adwokatów, nauczycieli lub lektorów. Chwilowa afonia może być skutkiem silnego wzruszenia lub reakcji histerycznej.

Chrypka (łac. dysphonia, raucitas) - to zaburzenie drgań fałdów głosowych krtani powodujące powstanie turbulentnego przepływu powietrza w obrębie głośni, co objawia się wystepowaniem szorstkiego, matowego głosu.

Do rozwoju chrypki dochodzi w przypadku:

• bezpośredniego uszkodzenia lub podrażnienia fałdów głosowych
• uszkodzenia mięśni krtani
• uszkodzenia nerwów unerwiających mięśnie krtani
• zaburzeń przepływu powietrza przez krtań
• ograniczenia ruchów krtani i struktur przylegających.

 

• Afazja, anartria, dyzartria - zaburzenia mowy nabyte w wyniku uszkodzenia układu nerwowego

Afazja to spowodowane organicznym uszkodzeniem odpowiednich struktur mózgowych częściowe lub całkowite zaburzenie mechanizmów programujących czynności mowy u człowieka, który już uprzednio opanował te czynności.

Afazja to sytuacja, w jakiej osoba chora, która dotychczas nie miała żadnych problemów z funkcjami językowymi - ma trudności z mówieniem i/lub rozumieniem mowy, ma również problemy z pisaniem i czytaniem. Objawy polegające tylko na trudnościach z pisaniem lub czytaniem, bez zaburzeń mowy jako takiej, traktowane są osobno:
akalkulia-utrata zdolności liczenia,
aleksja (bądź dysleksja nabyta)-utrata zdolności czytania ,

Agrafia(lub dysgrafia nabyta)-utrata zdolności pisania.

·         Anartria (łac. anarthria) to zaburzenie mowy polegające na niemożności tworzenia artykułowanych dźwięków, spowodowane uszkodzeniem aparatu wykonawczego mowy (mięśnie języka, podniebienia miękkiego, krtani, warg) lub nerwów zaopatrujących te mięśnie (nerwy czaszkowe: nerw błędny, nerw podjęzykowy, nerw twarzowy) bądź też uszkodzeniem jąder powyższych nerwów znajdujących się w OUN.

Dyzartia - termin z zakresu neurologii; jeden z typów zaburzeń mowy, wynikający z dysfunkcji aparatu wykonawczego (języka, podniebienia, gardła, krtani). Dysfunkcja może być spowodowana: uszkodzeniem mięśni, unerwiających ich nerwów czaszkowych, jąder tych nerwów, dróg korowo-jądrowych, układu pozapiramidowego.

W wyniku ich uszkodzenia powstaje tzw. mowa dyzartryczna, która charakteryzuje się tym, że jest powolna, niewyraźna, afoniczna (czyli bezgłośna) z tzw. przydźwiękiem nosowym, które jest spowodowane opadnięciem podniebienia miękkiego i sprawia wrażenie mowy z "kluskami w ustach". Tworzenie samogłosek jest zwykle zachowane, a w zależności od miejsca uszkodzenia, dominują zaburzenia artykulacji.

 

• Parafazja-zaburzenie mowy polegające na zachowaniu zdolności płynnego mówienia przy równoczesnym przekręcaniu wyrazów lub używaniu niewłaściwych. Występuje przy uszkodzeniu (ognisko udaru niedokrwiennego, choroba Alzheimera) struktur kory mózgowej odpowiedzialnych za mowę.

 

 

Pielęgnowanie chorego z zaburzeniami mowy.

1.Ocena stopnia i rodzaju zaburzeń mowy.

2.Działania wspomagające komunikację:

• nawiązanie pozytywnego kontaktu emocjonalnego z chorym(spokojna mimika twarzy)
• posługiwanie się prostymi zdaniami
• zaniechanie używania niezrozumiałego słownictwa
• powtarzanie komunikatów aż do uzyskania potwierdzenia zrozumienia
• utrzymywanie kontaktu wzrokowego
• mówienie wolno i wyraźnie
• komunikacja niewerbalna przy trudności rozumienia mowy(gest, ruch np zamknięcie oczu, uśmiech, piktogram,
• nauka ćwiczeń wzmacniających mięśnie twarzy i ust (wysuwanie i chowanie języka, ssanie, wydmuchiwanie baniek, lizanie lizaka).

 

Trudności mowy po udarze

Udar mózgu jest jednym z najczęstszych powodów zaburzeń mowy, które mogą mieć różne formy i stopień nasilenia. Jednym z takich zaburzeń jest afazja, czyli trudności w mowie wynikające z uszkodzenia mózgu. Osoby, które doświadczają afazji, często mają problemy z nazwaniem przedmiotów, wyrażaniem myśli i rozumieniem mowy innych. W zależności od obszaru mózgu, który został uszkodzony, objawy mogą się różnić. W tym poście omówimy najczęstsze rodzaje afazji oraz sposoby, jak można pomóc osobom, które zmagają się z tymi trudnościami.

Jednym z najczęściej występujących typów afazji jest afazja Broki, związana z uszkodzeniem obszaru Broki w mózgu. Osoby z tym typem afazji mają trudności z tworzeniem mowy, choć często dobrze rozumieją, co się do nich mówi. Mogą mówić bardzo powoli i z wielkim wysiłkiem, z ograniczonym użyciem gramatyki i słownictwa. Przykładowo, osoba z afazją Broki może powiedzieć "ja... chcieć... kawa" zamiast "Chciałbym filiżankę kawy". W takich przypadkach pomocne może być zachęcanie do powolnego i spokojnego mówienia oraz dawanie czasu na odpowiedź.

Innym typem jest afazja Wernickego, która pojawia się przy uszkodzeniu obszaru Wernickego. Osoby z tym rodzajem afazji mogą mówić płynnie, ale ich mowa często nie ma sensu i zawiera wiele nieistotnych lub wymyślonych słów. Mogą również mieć trudności z rozumieniem mowy innych. Na przykład, osoba z afazją Wernickego może powiedzieć "Chciałbym pić samochód", co jest logicznie niespójne. Pomoc w takich sytuacjach polega na prostym i jasnym komunikowaniu się oraz używaniu wizualnych pomocy, które mogą wesprzeć zrozumienie.

Afazja globalna to najcięższa forma afazji, która dotyczy zarówno problemów z mową, jak i jej rozumieniem. Osoby z afazją globalną mogą mieć bardzo ograniczoną zdolność do wypowiadania się i rozumienia mowy. Mogą być w stanie wypowiedzieć tylko kilka słów lub fraz i mieć trudności z rozpoznawaniem słów, które słyszą. W takich przypadkach, kluczowe jest zapewnienie wielostronnego wsparcia, które może obejmować terapię mowy, wsparcie emocjonalne oraz wykorzystanie komunikacji alternatywnej, takiej jak tablice ze słowami lub gesty.

Pomoc tym osobom wymaga zrozumienia ich trudności i zastosowania odpowiednich strategii wsparcia.

Pierwszym krokiem w zrozumieniu trudności mowy po udarze jest uświadomienie sobie, że problem leży w komunikacji, a nie w inteligencji osoby dotkniętej tym schorzeniem. Wielu pacjentów z afazją zachowuje swoje zdolności intelektualne i świadomość, ale nie jest w stanie znaleźć odpowiednich słów lub zrozumieć tego, co się do nich mówi. To może prowadzić do frustracji zarówno u pacjentów, jak i ich bliskich. W takich sytuacjach kluczowe jest cierpliwe podejście i unikanie presji na natychmiastowe odpowiedzi.

Jednym z najbardziej efektywnych sposobów wsparcia jest ułatwienie komunikacji poprzez używanie prostego języka i krótkich zdań. Unikanie skomplikowanych terminów czy złożonych struktur zdań może pomóc osobom z afazją lepiej zrozumieć, co się do nich mówi. Warto także mówić wolniej i wyraźniej, co daje pacjentom czas na przetworzenie informacji. W sytuacjach, gdy osoba nie jest w stanie znaleźć odpowiedniego słowa, pomocne może być podanie kilku przykładów lub synonimów, które mogą naprowadzić ją na właściwą odpowiedź.

Ważnym aspektem jest także użycie komunikacji niewerbalnej. Gesty, mimika twarzy czy rysunki mogą być niezwykle pomocne w przekazywaniu informacji. Wykorzystanie tablicy, na której można narysować przedmiot lub sytuację, może ułatwić zrozumienie i zapamiętanie słów. Przykładowo, jeśli pacjent ma problem z nazwaniem jabłka, można narysować jabłko na kartce i wskazać na nie, co pomoże mu skojarzyć obraz z danym słowem.

Kolejnym krokiem jest zachęcanie do codziennej praktyki mowy. Regularne ćwiczenia językowe, takie jak czytanie na głos, opisywanie obrazków czy rozmowy na proste tematy, mogą wspierać proces odbudowy umiejętności językowych. Ważne jest, aby te ćwiczenia były dostosowane do poziomu pacjenta i nie wywoływały dodatkowego stresu. Każdy postęp, nawet najmniejszy, powinien być doceniony, co pozytywnie wpłynie na motywację do dalszej pracy.

Wsparcie specjalistów, takich jak logopedzi, jest również kluczowe w procesie rehabilitacji mowy. Logopeda może zaproponować specjalistyczne ćwiczenia i techniki, które będą dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta. Dzięki regularnym sesjom z logopedą pacjenci mogą szybciej osiągać postępy i lepiej radzić sobie z codziennymi wyzwaniami komunikacyjnymi.Badania pokazują, że rehabilitacja logopedyczna może znacząco poprawić zdolności komunikacyjne osób z afazją. Programy terapeutyczne są zazwyczaj dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta i mogą obejmować różne techniki, takie jak ćwiczenia artykulacyjne, trening słuchowy czy wykorzystanie technologii wspomagającej komunikację. Istotne jest, aby rozpocząć terapię jak najszybciej po udarze, gdy mózg jest najbardziej plastyczny i zdolny do adaptacji.

Nie można zapomnieć o roli, jaką odgrywa środowisko pacjenta. Rodzina i przyjaciele powinni być świadomi trudności, z jakimi boryka się osoba po udarze, i starać się wspierać ją na każdym kroku. Ważne jest, aby unikać izolacji społecznej i zachęcać do uczestnictwa w spotkaniach towarzyskich czy grupach wsparcia. Interakcje z innymi ludźmi mogą być nie tylko ćwiczeniem dla mowy, ale także sposobem na poprawę samopoczucia psychicznego.

Na koniec warto wspomnieć o nowoczesnych technologiach, które mogą wspierać osoby z afazją. Aplikacje mobilne i programy komputerowe oferują różnorodne ćwiczenia i gry językowe, które mogą być atrakcyjną formą nauki. Niektóre z nich umożliwiają również komunikację za pomocą symboli czy tekstów, co może być pomocne w sytuacjach, gdy mowa jest szczególnie utrudniona.

Podsumowując, trudności w mowie po udarze mogą być wyzwaniem zarówno dla pacjentów, jak i ich bliskich. Zrozumienie istoty problemu, cierpliwość oraz zastosowanie odpowiednich strategii i narzędzi wsparcia mogą znacząco poprawić jakość życia osób dotkniętych afazją. Każdy mały krok naprzód jest sukcesem i przybliża do pełniejszego powrotu do komunikacji werbalnej.