Zaburzenia mowy

Zaburzenia mowy - grupa zaburzeń obejmująca różne rodzaje trudności w zakresie mowy.

Nieprawidłowości w zakresie tonu głosu, fonacji i artykulacji obserwuje się w przypadku wielu różnych zaburzeń. Przykładowo - w przypadku przeziębienia czy grypy głos może ulec zmianie na skutek niedrożności nosa, chrypki, itp. Występują też swoiste dysfunkcje mowy, stanowiące jednoznaczne zespoły objawów chorobowych.

Postacie zaburzeń mowy:

• rozwojowe zaburzenia mowy na podłożu neurologicznym
• zaburzenia mowy spotykane u dzieci, takie jak seplenienie, reranie

Jąkanie

• kloniczne - dominują skurcze kloniczne, powodujące powtarzanie dźwięku, np. pa...pa...palto; uważa się, że jest to łagodniejsza i często nieuświadomiona forma jąkania
• toniczne - dominują skurcze toniczne powodujące tzw. bloki w czasie mówienia; jest to bardziej zaawansowana forma jąkania i odczuwana jako bardzo przykra
• kloniczno-toniczne - występują skurcze mieszane

Afonia - mutyzm selektywny

Jest to brak lub ograniczenie mówienia przy zachowaniu rozumienia mowy i możliwości porozumiewania się za pomocą pisma. Dziecko może nie mówić w ogóle lub też rozmawia tylko z pewnymi ludźmi i w pewnych sytuacjach, w innych natomiast nie rozmawia. Te ostatnie przejawy określa się jako swoistą niechęć dziecka do mówienia. Afonia polega na uszkodzeniu strun głosowych na tle nerwicowym.

Dyslalia

Zaburzenia mowy polegające na niemożności prawidłowego wymawiania jednego, bądź kilku dźwięków. Jest to zaburzenie dźwiękowej strony języka, wyrażające się w formie zniekształcenia głosek. Wyróżnia się następujące formy dyslalii:

• jednoraka - jedna głoska wymawiana odmiennie;
• wieloraka - kilka lub kilkanaście głosek wymawianych odmiennie;
• całkowita (alalia) - wszystkie głoski wymawiane odmiennie.

Lelanie

Wadliwe wymawianie głoski l, np. lala - jaja.

Reranie (rotacyzm)

Nieprawidłowa wymowa głoski r.

Seplenienie (sygmatyzm)

Jest najczęściej spotykaną wada wymowy. Powstaje najczęściej w okresie rozwoju mowy. Polega na wadliwej realizacji głosek z grupy tzw. trzech szeregów: syczącego, szumiącego i ciszącego, czyli s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż oraz ś, ź, ć, dź.

Szeplenienie

Wypowiadanie głoski sz zamiast s.

Kappacyzm

Wada wymowy polegająca na nieprawidłowej realizacji głosek. Jest to nieprawidłowa wymowa głoski k, która często zamieniana jest na głoskę t.

• Alalia, dyslalia - zaburzenia mowy nabyte powstałe w wyniku uszkodzenia aparatu mowy lub, wg innych definicji, zaburzenia rozwojowe.

Alalia - rozwojowe zaburzenie mowy, powstające w wyniku uszkodzenia struktur korowych mózgu jeszcze przed opanowaniem mowy, z zachowaniem prawidłowego słuchu.

Dzieci cierpiące na alalię porozumiewają się za pomocą gestów i onomatopej. Z czasem są w stanie opanować coraz szersze słownictwo i porozumiewać się mową, często jednak dość niewyraźną.

Dyslalia - zaburzenia mowy polegające na nieprawidłowej realizacji fonemów wyrazów wg zazwyczaj ustalonych norm społecznych spowodowane wadami w ukształtowaniu lub uszkodzeniu peryferyjnych organów artykulacyjnych (takich jak wargi, zęby, język czy podniebienie) dotyczące tylko aspektu artykulacyjnego języka.Zachowane są rytm, melodia, akcent, ale mowa jest zatarta, mało zrozumiała lub zupełnie niezrozumiała.

• Afonia, dysfonia - upośledzenie fonacji, bezgłos i chrypka wywołane uszkodzeniami krtani, bądź czynnikami psychogennymi

Afonia (bezgłos) - utrata dźwięczności głosu. Przyczyną mogą być zaburzenia czynności krtani (porażenie nerwów krtaniowych lub zaburzenia nerwicowe), albo zniekształcenia fałdów głosowych spowodowane przez choroby zapalne nowotworowe krtani. Częściowa lub całkowita afonia jest częstym objawem nerwicy lękowej. Skrajny stopień histerycznej afonii z zupełną utratą mowy (nawet szeptanej) to apsityria.

Afonia może występować szczególnie u ludzi, u których częste używanie głosu wiąże się z wykonywanym zawodem np. u adwokatów, nauczycieli lub lektorów. Chwilowa afonia może być skutkiem silnego wzruszenia lub reakcji histerycznej.

Chrypka (łac. dysphonia, raucitas) - to zaburzenie drgań fałdów głosowych krtani powodujące powstanie turbulentnego przepływu powietrza w obrębie głośni, co objawia się wystepowaniem szorstkiego, matowego głosu.

Do rozwoju chrypki dochodzi w przypadku:

• bezpośredniego uszkodzenia lub podrażnienia fałdów głosowych
• uszkodzenia mięśni krtani
• uszkodzenia nerwów unerwiających mięśnie krtani
• zaburzeń przepływu powietrza przez krtań
• ograniczenia ruchów krtani i struktur przylegających.

 

• Afazja, anartria, dyzartria - zaburzenia mowy nabyte w wyniku uszkodzenia układu nerwowego

Afazja to spowodowane organicznym uszkodzeniem odpowiednich struktur mózgowych częściowe lub całkowite zaburzenie mechanizmów programujących czynności mowy u człowieka, który już uprzednio opanował te czynności.

Afazja to sytuacja, w jakiej osoba chora, która dotychczas nie miała żadnych problemów z funkcjami językowymi - ma trudności z mówieniem i/lub rozumieniem mowy, ma również problemy z pisaniem i czytaniem. Objawy polegające tylko na trudnościach z pisaniem lub czytaniem, bez zaburzeń mowy jako takiej, traktowane są osobno:
akalkulia-utrata zdolności liczenia,
aleksja (bądź dysleksja nabyta)-utrata zdolności czytania ,

Agrafia(lub dysgrafia nabyta)-utrata zdolności pisania.

·         Anartria (łac. anarthria) to zaburzenie mowy polegające na niemożności tworzenia artykułowanych dźwięków, spowodowane uszkodzeniem aparatu wykonawczego mowy (mięśnie języka, podniebienia miękkiego, krtani, warg) lub nerwów zaopatrujących te mięśnie (nerwy czaszkowe: nerw błędny, nerw podjęzykowy, nerw twarzowy) bądź też uszkodzeniem jąder powyższych nerwów znajdujących się w OUN.

Dyzartia - termin z zakresu neurologii; jeden z typów zaburzeń mowy, wynikający z dysfunkcji aparatu wykonawczego (języka, podniebienia, gardła, krtani). Dysfunkcja może być spowodowana: uszkodzeniem mięśni, unerwiających ich nerwów czaszkowych, jąder tych nerwów, dróg korowo-jądrowych, układu pozapiramidowego.

W wyniku ich uszkodzenia powstaje tzw. mowa dyzartryczna, która charakteryzuje się tym, że jest powolna, niewyraźna, afoniczna (czyli bezgłośna) z tzw. przydźwiękiem nosowym, które jest spowodowane opadnięciem podniebienia miękkiego i sprawia wrażenie mowy z "kluskami w ustach". Tworzenie samogłosek jest zwykle zachowane, a w zależności od miejsca uszkodzenia, dominują zaburzenia artykulacji.

 

• Parafazja-zaburzenie mowy polegające na zachowaniu zdolności płynnego mówienia przy równoczesnym przekręcaniu wyrazów lub używaniu niewłaściwych. Występuje przy uszkodzeniu (ognisko udaru niedokrwiennego, choroba Alzheimera) struktur kory mózgowej odpowiedzialnych za mowę.

 

 

Pielęgnowanie chorego z zaburzeniami mowy.

1.Ocena stopnia i rodzaju zaburzeń mowy.

2.Działania wspomagające komunikację:

• nawiązanie pozytywnego kontaktu emocjonalnego z chorym(spokojna mimika twarzy)
• posługiwanie się prostymi zdaniami
• zaniechanie używania niezrozumiałego słownictwa
• powtarzanie komunikatów aż do uzyskania potwierdzenia zrozumienia
• utrzymywanie kontaktu wzrokowego
• mówienie wolno i wyraźnie
• komunikacja niewerbalna przy trudności rozumienia mowy(gest, ruch np zamknięcie oczu, uśmiech, piktogram,
• nauka ćwiczeń wzmacniających mięśnie twarzy i ust (wysuwanie i chowanie języka, ssanie, wydmuchiwanie baniek, lizanie lizaka).