Stopa cukrzycowa

 

Stopa cukrzycowa definiowana jest (według WHO) jako infekcja, owrzodzenie lub zniszczenie głębokich tkanek stopy z obecnością cech neuropatii, lub niedokrwienia o różnym stopniu nasilenia u chorego z cukrzycą.  

W celu dokładniejszej charakterystyki stopy cukrzycowej stosuje się 6-stopniową klasyfikację Wagnera:

• stopień 0 – skóra nienaruszona;

• stopień 1 – owrzodzenie powierzchowne;

• stopień 2 – owrzodzenie głębokie;

• stopień 3 – owrzodzenie głębokie z ropniem lub zapaleniem kości;

• stopień 4 – martwica przodostopia;

• stopień 5 – rozległa martwica całej stopy, wskazania do amputacji.

Rodzaje stopy cukrzycowej wiążą się z głównymi czynnikami jej powstania. Wyróżnia się 3 odmiany stopy cukrzycowej: 

• 65% stanowi stopa cukrzycowa o typie neuropatycznym (z uszkodzeniem włókien nerwowych),  
• kilkanaście procent to stopa o typie naczyniowym,  
• a około 25% to typ mieszany.  

Im wyższe poziomy cukru (hiperglikemia), tym większe ryzyko powikłań.

Oprócz hiperglikemii na przewlekle powikłania mają wpływ insulinooporność, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, palenie tytoniu, dysfunkcja śródbłonka i nadkrzepliwość krwi. 

Stopa cukrzycowa neuropatyczna – objawy

Najbardziej typowymi objawami stopy neuropatycznej są:

• poważne, ale bezbolesne uszkodzenia (rany),
• bóle neuropatyczne, które nasilają się w nocy (w pozycji leżącej), brak dolegliwości bólowych podczas ruchu; bóle neuropatyczne to uczucie drętwienia, pieczenia, kłucia w stopach, ból tępy lub przeszywający; niekiedy występuje przeczulica – delikatny dotyk np. pościeli sprawia ból,
• kołyszący chód.

Podczas podstawowego badania stóp przez diabetologa lub podologa, w przypadku stopy neuropatycznej:

• na tętnicy grzbietowej jest wyczuwalne tętno,
• brak czucia wibracji,
• brak odczuwania zimna i ciepła,
• upośledzenie czucia głębokiego.

Jak wygląda stopa cukrzycowa powstała w wyniku neuropatii?

• skóra na stopie jest ciepła i różowa,
• brak potliwości,
• skóra stóp przesuszona, stwardniała,
• występują modzele i nagniotki,
• występują zniekształcenia stóp, wynikające z uszkodzeń kości i ścięgien, zaników mięśni.

Stopa cukrzycowa niedokrwienna – objawy

Niedokrwienie w cukrzycy dotyczy przeważnie kończyn dolnych. Przyczyną uszkodzenia stopy są zmiany miażdżycowe w dużych naczyniach i jej niedostateczne ukrwienie.

Najbardziej typowymi objawami stopy niedokrwiennej są:

• bóle stóp w ruchu i w spoczynku.

Podczas podstawowego badania stóp przez diabetologa lub podologa, w przypadku stopy niedokrwiennej stwierdza się:

• brak tętna na tętnicy grzbietowej stopy,
• czucie niezmienione.

Jak wygląda stopa cukrzycowa powodowana niedokrwieniem?

• skóra stóp jest zimna, gładka i lśniąca,
• występuje potliwość stóp,
• struktura kości jest prawidłowa,
• stopy wyglądają na sine, występują „niebieskie” palce,
• przy uniesieniu kończyny skóra wyraźnie blednie,
• zanik podskórnej tkanki tłuszczowej,
• utrata włosów na palcach i grzebiecie stopy,
• pogrubienie paznokci,
• grzybica paznokci,
• skłonność do powstawania zmian martwiczych.

Inne objawy stopy cukrzycowej, które powinny wzbudzić niepokój to:

• pojawienie się w obrębie stopy rany lub ropnego wycieku;
• pulsowanie lub ból w obrębie stopy;
• wyczuwalny, zmieniony zapach stopy;
• wzmożone ocieplenie fragmentu stopy lub całej stopy;
• zmiana koloru owrzodzenia lub całej stopy;
• zmiana kształtu stopy lub obrzęk, nawet po niewielkim urazie.

 

Terapia stopy cukrzycowej musi obejmować jednocześnie postępowanie miejscowe, a także ogólnoustrojowe. W leczeniu pacjenta ze stopą cukrzycową powinni uczestniczyć lekarze różnych specjalności: diabetolog, chirurg, rehabilitant, ortopeda, a także szewc, podiatra oraz edukator. 

Ogromnie ważne jest wyrównanie metaboliczne pacjenta, co oznacza dbałość o prawidłowe wartości zarówno poziomów cukru, jak i ciśnienia tętniczego, lipidów oraz zmniejszenia nasilenia agregacji płytek krwi (np.za pomocą kwasu acetylosalicylowego). Najczęściej zespół stopy cukrzycowej jest wskazaniem do włączenia insuliny, modyfikacji nawyków żywieniowych, redukcji masy ciała, podjęcia aktywności fizycznej oraz zaprzestaniu palenia.  

Pielęgnacja stopy cukrzycowej.

W codziennej, domowej pielęgnacji stóp u chorego na cukrzycę obowiązuje kilka zasad: 

• po zdjęciu obuwia i skarpet należy sprawdzić stan stóp – czy nie ma otarć, skaleczeń, ran etc., 
• mycie stóp powinno być w letniej wodzie o temperaturze około 37°C – nie można jednak długo moczyć stóp, mydło powinno być łagodne, o pH zbliżonym do pH skóry, 
• bardzo ważne jest dokładne osuszenie stóp, zwłaszcza przestrzeni między palcami, 
• stopy należy natłuszczać, można stosować maści i kremy z mocznikiem (max. 10–15%) oraz tłustą maść z witaminą A; omijamy jednak miejsca między palcami, 
• ogromnie ważny jest sposób obcinania paznokci – powinny wystawać nieznacznie poza opuszkę palca, raczej należy używać pilnika niż nożyczek czy cążek, a najlepiej zrobić to w gabinecie podologicznym,
• można używać delikatnego pumeksu, nigdy żyletki, metalowej tarki. 

·         Skuteczną metodą leczenia rany jest także Miejscowa terapia podciśnieniowa ( NPWT).

·         Chorą kończynę należy odciążać jak to tylko możliwe, aby zapewnić jej optymalne warunki do gojenia. Potrzebne może być poruszanie się o kulach lub na wózku inwalidzkim, 

 

U pacjentów z niedożywieniem lub zagrożonych jego rozwojem z pomocą przyjść może żywność specjalnego przeznaczenia medycznego np. doustne preparaty odżywcze, takie jak Nutridrink Skin Repair (dawniej Cubitan)

Jak zapobiegać powstaniu stopy cukrzycowej? 

• noszenie wygodnego obuwia,
• unikanie wąskich “nosków”, wysokich obcasów, nieprzepuszczającego powietrza materiału buta, 
• zaleca się noszenie wkładek terapeutycznych silikonowych lub żelowych, dobranych do każdej pary butów i indywidualnie – najlepiej na podstawie badania sił nacisku na poszczególne części stopy (pedobarografia),
• odpowiednio dobrane skarpety, z naturalnego włókna roślinnego (bawełny, lnu, bambusa), z szerokim, nieuciskającym ściągaczem, 
• nie wolno przyklejać plastra bezpośrednio do rany na skórze,
• jeśli stopa jest zdeformowana, np. palce nachodzą na siebie, należy je oddzielać od siebie gazikiem lub przekładkami silikonowymi. 
• Osoby z cukrzycą powinny także zrezygnować z palenia papierosów.
• Każdego dnia przez założeniem butów należy sprawdzić czy nie znalazły się w nich np. kamyczki lub inne zanieczyszczenia, które mogłyby powodować uszkodzenia stopy podczas chodzenia.
•  

• unormować glikemie, unikać wahań glikemii,
• prowadzić zdrowy tryb życia, być aktywnym, unikać używek,
• codziennie kontrolować stan stóp, a w razie zauważenia zmian, ran, odbarwień, otarć pilnie skonsultować się z lekarzem,
• nie chodzić boso, w japonkach ,na skarpetach
• paznokcie skracać najlepiej pilnikiem,
• na suchą, zrogowaciałą skórę stosować kremy z mocznikiem (nie należy stosować preparatów z zawartością kwasów ani usuwać zrogowaciałego naskórka ostrymi narzędziami),
• nie rozgrzewać stóp,
• nie stosować długich kąpieli stóp (sprzyja to wnikaniu bakterii i grzybów w głąb naskórka).
• Skóra stóp diabetyków często jest przesuszona i zgrubiała. Nie poci się. Aby utrzymywać ją w dobrej kondycji i zachować jej elastyczność, konieczne jest regularne nawilżanie i natłuszczanie skóry. Składnikiem kremów do stóp dla diabetyków często jest mocznik, który w niższym stężeniu ma właściwości nawilżające, a w wyższym – złuszczające.

Preparaty do dezynfekcji i opatrywania ran

Każde przerwanie ciągłości skóry na stopie u osoby chorującej od wielu lat na cukrzycę może przekształcić się w trudno gojącą się ranę. Dlatego tak ważne jest, by każda, nawet najmniejsza rana na stopie została zdezynfekowana i odpowiednio zabezpieczona. Pacjenci z cukrzycą powinni mieć w apteczce preparat do dezynfekcji oraz opatrunki do zabezpieczenia rany i utrzymania jej w sterylnych warunkach.

Opatrunki specjalistyczne na stopę cukrzycową

Zmiany martwicze na stopie, owrzodzenia, głębokie pęknięcia skóry, infekcje wymagają specjalistycznego leczenia (interwencji chirurga lub podologa), a następnie stosowania różnego rodzaju opatrunków specjalistycznych, dobranych do charakteru urazu. W aptekach można znaleźć rożnego rodzaju opatrunki (ze srebrem, hydrożelowe, piankowe) przyspieszające gojenie ran na stopie cukrzycowej.

 

Ważne! Szacuje się, że ciągu roku od wyleczenia stopa cukrzycowa rozwija się ponownie nawet u 40% chorych.

 

ZASADY PRZY GOLENIU

Zasady obowiązujące przy goleniu

1.przed zabiegiem: 

-sprawdzenie zlecenia

-poinformowanie pacjenta

-uzyskanie zgody

-przygotowanie sali

-higieniczne mycie i dezynfekcja rąk

-przygotowanie zestawu

-sprawdzenie golarki elektrycznej

-ubranie fartucha

-ubranie rękawiczek

-ułożenie pacjenta wyżej

-ochrona bielizny pościelowej i osobistej

-sprawdzenie temperatury wody  

 

2.W trakcie zabiegu:

-używanie sprzętu tylko dla jednego pacjenta

-sprawdzenie temperatury wody

-nawilżenie zarostu

-naciąganie skóry twarzy w razie potrzeby

-golenie pod włos i z włosem

-ustawienie maszynki pod kątem 45 stopni

-opłukiwanie lub wycieranie ostrza

-zebranie resztek kremu poprzez umycie twarzy

-zmiana rękawiczek przed naniesieniem wody po goleniu

-w razie zacięcia stosowanie ałunu

-ocena przez chorego -lusterko

-dbać o bezpieczeństwo chorego

 

3.po zabiegu: 

-odrzucenie maszynki do golenia do pojemnika twardościennego

-uporządkowanie stanowiska

-segregacja odpadów

-dezynfekcja ,mycie i osuszanie sprzętu

-mycie i dezynfekcja rąk

-wypełnienie dokumentacji

 

Kaszel -działania opiekuńcze -opiekun medyczny

 Problem -kaszel ( rodzaje różne -suchy ,wilgotny)

Cel działania – zmniejszenie napadów kaszlu

Pielęgnacja: działania opiekuna medycznego 

-podawanie środków zleconych przez lekarza
-pozycja pół wysoka, wysoka
-eliminacja czynników wywołujących kaszel
-mikroklimat na sali (wietrzenie, szczególnie po deszczu powietrzem wolnym od pyłów ,temperatura 16-20 stopni C, wilgotność 60-70 %)
-nawadnianie drogą doustną
-inhalacje
-ćwiczenia oddechowe- przez 10-15 minut co 1-2 godziny
-higiena kaszlu (chusteczki jednorazowe,  zasłanianie ust i nosa, zmiana misek nerkowatych)
-częsta toaleta jamy ustnej i nawilżanie błony śluzowej jamy ustnej
-oklepywanie klatki piersiowej
-unikanie palenia papierosów -biernego i czynnego
-unikanie wysiłku i stresu
-unikanie gwałtownych zmian pozycji ciała
-przy kaszlu suchym :unikanie długiego mówienia, śmiechu, palenia papierosów, przebywania w przeciągu i przegrzanym pokoju.

Domowe sposoby na kaszel:
-Przebywaj w cieple. Niskie temperatury i wiatr mogą nasilić kaszel. Jeśli już musisz wyjść na zewnątrz w zimowy, chłodny dzień, koniecznie ubierz ciepłą kurtkę, a usta i nos owiń szalikiem. Ogrzejesz w ten sposób otaczające cię powietrze, którym oddychasz.
-Weź gorący prysznic. Jeśli masz mokry kaszel, para z prysznica udrożni twoje oskrzela i oczyści drogi oddechowe. Jeśli kaszel jest suchy, para nawilży nos, gardło i oskrzela.

-Pij ciepłe napoje. Ciepło złagodzi podrażnienia i osłabi kaszel. Najlepiej pić gorącą herbatkę miętową. Udrożni ona górne i dolne drogi oddechowe i sprawi, że będzie ci łatwiej oddychać.
-Szałwia i tymianek osłabią ataki kaszlu. Można pić je w formie napoju, wdychać podczas inhalacji lub po prostu dodać odrobinę tymianku do rosołu.

-Jedz cukierki anyżowe. Nawilżą one gardło i złagodzą podrażnienia wywołane atakami kaszlu.
-Na kaszel dobra jest również czekolada. Zawiera ona składnik zwany teobrominą, który działa korzystnie w walce z kaszlem. Ze względu na wyższą zawartość teobrominy, korzystniejsze działanie ma czekolada gorzka .
-Pij sok winogronowy. Pomaga on zmniejszyć napady kaszlu i ma działanie przeciwzapalne. Picie jednej szklanki soku winogronowego dziennie nie tylko wyleczy cię z kaszlu, ale również zapobiegnie jego nawrotom.
-Zmieszaj jedną łyżkę stołową naturalnego miodu, łyżkę octu jabłkowego i ząbek rozgniecionego czosnku. Raz na kilka godzin powoli sącz łyżkę tej mieszanki. Miód złagodzi podrażnione gardło, a ocet jabłkowy zwalczy flegmę. Wszystkie trzy składniki mają działanie antybakteryjne i przyspieszą walkę z chorobą .
-Podłóż pod plecy dodatkową poduszkę i staraj się spać w pozycji półsiedzącej. Zapobiegnie to odkładaniu się flegmy w płucach i nocnym atakom kaszlu.

Algorytm pobierania poziomu cukru -glukometr

 

Wykonywanie pomiarów – pomiar poziomu glukozy we krwi (glikemii)

za pomocą glukometru

Pomiar stężenia glukozy we krwi wykonuje się zazwyczaj na czczo, przed

posiłkiem i podaniem leków u chorych na cukrzycę. W diagnostyce

może być również wykonany po posiłku lub jako dobowy profil cukrowy,

np. w diagnostyce cukrzycy ciężarnych. Badanie poziomu glukozy we

krwi przeprowadza się również w zespole metabolicznym oraz w przypadku podejrzenia epizodów hipoglikemii i hiperglikemii.

W literaturze medycznej występują niewielkie różnice wartości prawidłowych pomiaru. Jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy jest fakt, że każde

laboratorium analityczne ma obowiązek ustalenia własnych norm ze

względu na obraną metodę pomiarową.

Wartości prawidłowe na czczo u osób dorosłych to około 60-99 mg/dL.

Stężenie od 99 mg/dL do 108 mg/dL uznaje się za wartości graniczne.

W przypadku osób zdrowych, około dwie godziny po posiłku, stężenie

glukozy nie powinno przekraczać 140 mg/dL.

Cukrzycę rozpoznaje się wówczas, gdy stężenie poziomu glukozy we krwi

przekroczy 126 mg/dL na czczo i pomiary zostały wykonane dwukrotnie

(przez dwa kolejne dni).

W warunkach szpitalnych lub laboratoryjnych najczęściej pobiera się krew

żylną do badań biochemicznych, w tym do oznaczenia poziomu glikemii.

Krew pobierana jest przez pielęgniarki z żył ramienia lub przedramienia.

W warunkach domowych, instytucjonalnych, np. w Domu Pomocy

Społecznej (DPS) i innych, pomiaru zazwyczaj dokonuje się za pomocą

glukometru.

U niemowląt i noworodków z reguły pobiera się krew z płatka ucha lub

bocznej części pięty

Cele zabiegu

Oznaczenie stężenia glukozy we krwi.

Przybory, materiały i środki

Do wykonania zabiegu są potrzebne:

• glukometr,

• paski testowe,

• nakłuwacz i lancet,

• pojemnik na zużyte lancety i paski,

• jałowe gaziki,

• miska nerkowata,

• środki ochrony indywidualnej

Zasady

W trakcie zabiegu należy pamiętać o:

• zapoznaniu się ze zleceniem (imię i nazwisko pacjenta/

podopiecznego, nr sali),

• zorientowaniu się, czy chory posiada własny (indywidualny) sprzęt

do pomiaru glikemii,

• zapoznaniu się z instrukcją obsługi glukometru (jeśli zachodzi taka

potrzeba),

• postępowaniu zgodnie z instrukcją obsługi (np. nowoczesne

glukometry nie wymagają kalibrowania),

• sprawdzeniu terminu ważności pasków i nieużywaniu wykorzystanego

paska ponownie,

• niestosowaniu środków dezynfekcyjnych na bazie alkoholu (mogą

zafałszować wynik pomiaru),

• uzyskaniu zgody chorego na wykonanie badania,

• stosowaniu zasady aseptyki,

• wybraniu odpowiedniego miejsce nakłucia.

Algorytm – kolejność wykonywania czynności

1. Wykonaj czynności przygotowawcze.

2. Zapoznaj się ze zleceniem i danymi pacjenta.

3. Poproś chorego, aby umył ręce ciepłą wodą i dokładnie je osuszył (w przypadku chorych unieruchomionych podaj miskę z wodą

i mydłem).

4. Nastaw nakłuwacz na odpowiednią długość.

5. Rozmasuj delikatnie palec pacjenta w kierunku opuszka.

6. Włóż pasek testowy do glukometru.

7. Przyłóż lancet do palca i wykonaj nakłucie w wybranym miejscu.

8. Poczekaj, aż pojawi się kropla krwi.

9. Przyłóż pasek testowy do palca w miejscu nakłucia, w taki sposób,

aby część kontrolna paska pokryła się krwią.

10. Przyłóż jałowy gazik do miejsca nakłucia

11. Odłóż lancet (jeśli używasz tylko nakłuwaczy, wyrzuć do pojemnika na odpady).

12. Odczytaj wynik pojawiający się na glukometrze.

13. Wykonaj czynności końcowe.

14. Udokumentuj wynik pomiaru w karcie chorego lub dzienniczku glikemii, poinformuj pielęgniarkę o wyniku.

Zadania opiekuna medycznego:

• wykonanie, odnotowanie i interpretacja wyniku pomiaru,

• udokumentowanie wyniku,

• monitorowanie stanu chorego,

• edukacja chorego w zakresie profilaktyki powikłań cukrzycy,

• edukacja chorego w zakresie zdrowego stylu życia

Uwagi dodatkowe

Przed zabiegiem pacjent powinien umyć ręce ciepłą wodą z mydłem, dokładnie spłukać i wytrzeć do sucha.

Punktem do wykonania nakłucia jest najczęściej opuszek palca. Ponieważ

jest to miejsce bardzo unerwione i tkliwe, należy zawsze wykonywać nakłucie w jego boczną część.

W sytuacji małego ukrwienia można ogrzać ręce chorego ciepłą wodą

i wykonać delikatny masaż palca w kierunku opuszka.

Przy wyborze odpowiedniej długości ostrza do nakłuwacza należy wziąć

pod uwagę wiek pacjenta i miejsca nakłucia.

Aby zminimalizować ból podczas nakłucia, należy ustawić ostrze pionowo

i wykonać nakłucie szybkim ruchem.

Nie należy wyciskać kropli krwi po nakłuciu, gdyż może to zaburzyć wynik pomiaru.

Należy często zmieniać miejsce wkłucia

 

Algorytm wykonania inhalacji

 

Podawanie leków przez układ oddechowy

Zabieg polega na wprowadzeniu do układu oddechowego aktywnych substancji leczniczych w formie aerozolu (zawiesiny płynnych lub stałych cząsteczek), inhalacji, nebulizacji lub podawania tlenu.

W literaturze pojęcia inhalacja i nebulizacja są często stosowane zamiennie. Tymczasem termin nebulizacja odnosi się do zabiegów z użyciem nebulizatora – pojemnika na lek, w którym następuje przekształcenie leku z formy ciekłej w mgiełkę.

Cele zabiegu

• terapeutyczny,

• profilaktyczny.

Wskazania

Do najczęstszych wskazań terapii inhalacyjnej zalicza się:

• obturacyjne i przewlekłe schorzenia płuc, np. przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP),

• ostre i przewlekłe stany zapalne dróg oddechowych, np. zapalenie krtani, oskrzeli,

• przygotowanie do gimnastyki oddechowej i drenażu ułożeniowego,

• profilaktykę niedodmy i zapalenia płuc.

Przeciwwskazania

• ciężka niewydolność serca,

• wyniszczające choroby układu oddechowego, np. gruźlica, nowotwory,

• krwotok z dróg oddechowych

Powikłania

Do głównych powikłań i zagrożeń podczas stosowania terapii inhalacyjnej zalicza się:

• zakażenie przez drobnoustroje znajdujące się w zastosowanym sprzęcie i przewodach,

• zadziałanie leków na śluzówki oka,

• skutki uboczne wynikające z działań niepożądanych podanego leku, np. ostra duszność, przyspieszona czynność serca, niepokój, zawroty głowy, ogólny niepokój, mroczki przed oczami.

Zasady

Poza zasadami dotyczącymi leków w przypadku leków wziewnych w formie inhalacji, należy pamiętać o:

• poinformowaniu pacjenta o czasie trwania nebulizacji (do 15 min),

·         konieczności przyjęcia odpowiedniej pozycji (siedzącej lub półsiedzącej, a w przypadku inhalatorów proszkowych może być to również pozycja stojąca),

• poinformowaniu pacjenta, aby przed zabiegiem i po nim w okresie od

30 do 60 min nie spożywał posiłków (ryzyko wymiotów),

• poinformowaniu pacjenta, że przez 30 min po inhalacji nie należy palić

papierosów, wychodzić na zimne powietrze i głośno mówić,

• poinformowaniu pacjenta, że po zastosowaniu leków z glikokortykosteroidami, kromonów (leki stosowane np. w alergiach) należy wypłukać jamę ustną (przy zastosowaniu maski opłukać twarz wodą

lub nasmarować ją kremem przed zabiegiem), aby zapobiec infekcjom grzybiczym,

• stosowaniu zabiegów fizykoterapeutycznych, np. oklepywanie płuc,

drenaż ułożeniowy po zastosowaniu leków mukolitycznych (rozrzedzających wydzielinę),

• poinformowaniu pacjenta, że przed zabiegiem powinien:

∘ zdjąć okulary lub szkła kontaktowe,

∘ wykonać ewentualnie demakijaż twarzy,

∘ oczyścić jamę nosową z wydzieliny,

∘ przyjąć odpowiednią pozycję, najlepiej półwysoką lub wysoką z głową lekko odchyloną do tyłu, a w razie konieczności pozycję na boku z głową lekko odchyloną ku tyłowi

• wywietrzeniu pomieszczenia przed zabiegiem (inhalacje z użyciem maski lub z glikokortykosteroidami),

• konieczności zastosowania przerwy pomiędzy podawaniem kilku leków wziewnych: 3‒5 min w przypadku leków mukolitycznych, 30‒60 s w przypadku leków przeciwzapalnych,

• rozcieńczeniu leków do inhalacji jedynie 0,9% NaCl lub 0,45% NaCl do 3‒4 ml objętości,

• skontrolowaniu stanu zdrowia chorego pod kątem wychwycenia przeciwwskazań (należy sprawdzić ciśnienie tętnicze krwi, tętno, oddech) przed podaniem leku – o podaniu leku decyduje pielęgniarka/ lekarz, opiekun zgłasza wszelkie zaobserwowane objawy podczas i po przyjęciu leku,

• korzystaniu ze sprzętu jednorazowego użytku w celu zmniejszenia ryzyka zakażeń (w warunkach konieczności ponownego użycia np. wąsów tlenowych, należy wymieniać je przynajmniej co kilka

dni. Zakazane jest stosowanie tych samych przewodów, masek itp. u kilku osób),

• dbaniu o czystość i prawidłowy stan techniczny stosowanego urządzenia (należy je czyścić i eksploatować zgodnie z zaleceniami producenta).

Podział inhalatorów

• inhalatory elektryczne (nebulizatory):

∘ ultradźwiękowe – wytwarzają aerozol podgrzany do temperatury ciała dzięki wytwarzaniu fali akustycznej,

∘ pneumatyczne – wytwarzają aerozol pulsująco.

• inhalatory ciśnieniowe z dozownikiem pojedynczych dawek MDI – lek zawieszony w płynnym nośniku w zbiorniku z metalu, przez przystawkę przenoszony do jamy ustnej; elementem dodatkowym może

być komora inhalacyjna (tzw. spejser);

• inhalatory proszkowe – lek wprowadzany jest do organizmu podczas

głębokiego wdechu:

∘ jednodawkowe – lek znajduje się w kapsułkach, które ładuje się

pojedynczo do urządzenia,

∘ typu Dysk – pojedyncza dawka leku uwalniana z zafoliowanej taśmy,

∘ typu Turbuhaler – dawka do jednej dozy pobierana z zasobnika

• inhalatory ciśnieniowe z dozownikiem uruchamianym wdechem (bez przystawki),

• inhalatory nowej generacji, np. wytwarzające tzw. miękką mgłę.

Podawanie leków wziewnych za pomocą inhalatora elektrycznego – nebulizacja

Przybory, materiały i środki

Do wykonania zabiegu są potrzebne:

• środek leczniczy (zgodny ze zleceniem),

• środki ochrony indywidualnej,

• miska nerkowata,

• lignina/ ręcznik papierowy/ chusteczki higieniczne jednorazowe,

• ręcznik jednorazowy/ serweta/ podkład jednorazowy do zabezpieczenia ubrania pacjenta,

• inhalator,

• ustnik lub maska,

• ewentualnie 0,9% lub 0,45% NaCl (jeżeli lek wymaga rozcieńczenia),

• ewentualnie pojemnik z wodą do płukania ust, krem do twarzy,

• pojemnik na odpady medyczne.

Algorytm – kolejność wykonywania czynności

1. Zapoznaj się ze zleceniem i sprawdź tożsamość pacjenta/ podopiecznego. Uzyskaj zgodę na zabieg. Omów zasady  wykonania zabiegu, w tym te dotyczące spożywania posiłku.

2. Wykonaj czynności przygotowawcze: mycie i dez rąk ,przygotuj niezbędne przybory, materiały i środki.

3. Załóż środki ochrony osobistej.

4. Przygotuj inhalator zgodnie z instrukcją urządzenia.

5. Wlej lek (lub roztwór leku) do komory inhalatora.

6. Pomóż pacjentowi zająć pozycję siedzącą lub półsiedzącą.

7. Zabezpiecz ubranie chorego, np. podkładem.

8. Ułóż ligninę i miskę nerkowatą na wydzielinę z odkrztuszania w zasięgu rąk chorego

9. Poinformuj pacjenta, aby podczas przyjmowania leku oddychał spokojnie, ale głęboko (od 8 do 12 oddechów/ min).

10. Włącz urządzenie.

11. Obserwuj chorego i urządzenie podczas inhalacji.

12. Pomóż choremu w odkrztuszaniu wydzieliny

13. W przypadku chorego niesamodzielnego, wycieraj wydzielinę z dróg oddechowych.

14. Wyłącz inhalator po 5 (lub maksymalnie 15) minutach.

15. Zastosuj  płukanie ust.

16. Wykonaj czynności porządkowe:

a) rozłącz elementy inhalatora,

b) zdezynfekuj obudowę inhalatora,

c) pozostałe elementy urządzenia (dysze, pojemniki, ustnik itp.) umyj w ciepłej wodzie z dodatkiem detergentu, wypłucz i osusz (jeśli jest to urządzenie pacjenta, np. w domu chorego) lub przekaż do sterylizacji,

d) umyj i zdezynfekuj ręce.

17. Poinformuj pacjenta o konieczności wstrzymania się od jedzenia, palenia, głośnego mówienia, wychodzenia na zimne powietrze przez 30 min po zabiegu.

18. Udokumentuj wykonany zabieg.

19. Zgłoś pielęgniarce/ przełożonemu ewentualne zaobserwowane nieprawidłowości.

Podawania leków wziewnych za pomocą inhalatora ciśnieniowego MDI

Przybory, materiały i środki

Do wykonania zabiegu są potrzebne:

• środek leczniczy (zgodny ze zleceniem),

• środki ochrony indywidualnej,

• miska nerkowata,

• lignina/ ręcznik papierowy/ chusteczki higieniczne jednorazowe,

• inhalator,

• pojemnik na odpady medyczne.

Algorytm – kolejność wykonywania czynności

1. Zapoznaj się ze zleceniem i sprawdź tożsamość pacjenta/ podopiecznego. Uzyskaj zgodę na zabieg.

2. Wykonaj czynności przygotowawcze: mycie i dez rąk ,przygotuj niezbędne przybory, materiały i środki.

3. Załóż środki ochrony osobistej.

4. Pomóż pacjentowi zająć pozycję siedzącą lub półsiedzącą. Lek może być przyjęty również w pozycji stojącej.

5. Pomóż choremu w oczyszczeniu nosa z wydzieliny.

6. Wstrząśnij pojemniczkiem około 5 razy.

7. Odsłoń ustnik (zdejmij kapturek lub zatyczkę), ewentualnie zamontuj przystawkę rezerwuarową (komorę inhalacyjną), ustnik.

8. Poucz pacjenta, w jaki sposób przyjąć lek, a w przypadku chorego niesamodzielnego:

a) ustaw inhalator pionowo podstawą do góry,

b) pomóż choremu uchwycić urządzenie: kciuk ręki dominującej

chwyta podstawę, a palec wskazujący górną część urządzenia,

c) poproś, aby chory odchylił głowę do tyłu i objął wargami ustnik,

d) poinstruuj chorego, aby wziął głęboki wdech i w tym samym momencie uwolnił lek poprzez

dociśnięcie metalowego pojemnika – może w tym pomóc opiekun (w niektórych dozownikach

konieczne jest wykonanie kilku głębokich wdechów po uwolnieniu wziewki),

e) jeśli lek ma być zaaplikowany do jamy nosowej: należy wprowadzić aplikator do jednego otworu nosowego, zamknąć drugi otwór, a następnie podać lek.

9. Wyjmij inhalator i poproś pacjenta, aby wydech wykonał przy zamkniętych ustach, a przy aplikacji donosowej przy zaciśniętym otworze nosowym

10. Obserwuj chorego po aplikacji leku.

11. Wykonaj czynności porządkowe:

a) załóż zatyczkę,

b) przystawkę rezerwuarową oraz ustnik umyj i osusz (nie wycieraj, aby nie doszło do elektryzowania się i przylegania cząsteczek leku podczas inhalacji),

c) zdejmij rękawiczki, umyj i zdezynfekuj ręce.

12. Udokumentuj wykonany zabieg.

13. Zgłoś pielęgniarce/ przełożonemu ewentualne zaobserwowane nieprawidłowości.

Rys. 2. Inhalator MDI – uwalnianie dawki leku

Podawanie leków wziewnych za pomocą inhalatora proszkowego

Przybory, materiały i środki

Do wykonania zabiegu są potrzebne:

• środki ochrony osobistej,

• inhalator lub inhalator z lekiem,

• lek,

• pojemnik na odpady medyczne

Algorytm – kolejność wykonywania czynności

1. Zapoznaj się ze zleceniem i sprawdź tożsamość pacjenta/ podopiecznego. Uzyskaj zgodę na zabieg.

2. Wykonaj czynności przygotowawcze: mycie i dez rąk, przygotuj niezbędne przybory, materiały i środki oraz umyj higienicznie ręce.

3. Załóż środki ochrony osobistej.

4. Pomóż pacjentowi zająć pozycję siedzącą lub półsiedzącą. Lek może być przyjęty również w pozycji stojącej.

5. Zdejmij nasadkę i otwórz inhalator.

6. Wyjmij kapsułkę z lekiem i włóż ją do komory inhalatora. W inhalatorze typu Dysk umieść lek przy użyciu suwaka. Natomiast w urządzeniu Turbuhaler załaduj porcję leku w podstawie urządzenia przez przekręcenie w prawo do oporu, a następnie w lewo.

7. Przekręć ustnik przeciwnie do kierunku strzałki.

8. Ustaw pionowo urządzenie, naciśnij przycisk w podstawce (nastąpi przekłucie kapsułki), zwolnij przycisk.

9. Poproś chorego, aby wykonał głęboki wydech, a następnie odchylił nieco głowę do tyłu

10. Podaj pacjentowi ustnik inhalatora do ust i poproś, aby objął go szczelnie ustami (urządzenie należy ustawić poziomo).

11. Poproś, aby pacjent wziął szybki, głęboki wdech, a następnie wstrzymał oddech po usłyszeniu charakterystycznego dźwięku z urządzenia (ok. 3‒5 s).

12. Wyjmij inhalator i poproś, aby pacjent wykonał wydech.

13. Otwórz inhalator i sprawdź, czy lek został w całości uwolniony z kapsułki. Jeśli nie, powtórz czynności opisane w punktach 9‒12.

14. Wyjmij pustą kapsułkę z urządzenia.

15. Nałóż nasadkę inhalatora.

16. Sprawdź stan pacjenta po podaniu leku pod kątem działań niepożądanych.

17. Wykonaj czynności porządkowe: zdejmij rękawiczki, umyj i zdezynfekuj ręce.

18. Udokumentuj wykonany zabieg.

19. Zgłoś pielęgniarce/ przełożonemu ewentualne zaobserwowane nieprawidłowości.

Podawanie leku do nosa

 

Podawanie leku do nosa

Zabieg polega na podaniu środka leczniczego w postaci kropli, maści lub aerozolu na błonę śluzową nosa.

Cele zabiegu

• terapeutyczny.

Wskazania

• stany zapalne jamy nosa i zatok przynosowych,

• alergie,

• regeneracja błony śluzowej po zabiegach operacyjnych, np. przerost małżowin nosa, przegrody nosowej itp.

Powikłania

• pomyłki leku i pacjenta,

• zastosowanie preparatu niezgodnie z instrukcją,

• indywidualna reakcja chorego na lek,

• podanie leku do niewłaściwej jamy nosa,

• uszkodzenie lub podrażnienie błony śluzowej,

• przenoszenie zakażeń.

Przybory, materiały i środki

Do wykonania zabiegu są potrzebne:

• środek leczniczy,

• środki ochrony indywidualnej,

• gaziki, kwaczyki, bagietki,

• miska nerkowata.

Zasady

Poza zasadami wymienionymi wcześniej, należy pamiętać o:

• podaniu leku w ilości zleconej przez lekarza,

• ułożeniu chorego w pozycji z odchyloną głową do tyłu,

• podawaniu leku płytko na boczną ścianę nosa,

• niepodawaniu leku głęboko w kierunku przegrody nosa

• odwróceniu głowy przez chorego po aplikacji leku raz na prawą, raz na lewą stronę (po 30 sekundach) – taka technika pozwala na optymalne rozprowadzenie kropli w jamie nosa,

• poinstruowaniu chorego częściowo samodzielnego o technice aplikowania leku,

• poinformowaniu chorego o możliwym odczuciu smaku kropli w ustach.

Algorytm – kolejność wykonywania czynności

1. Zapoznaj się ze zleceniem i sprawdź tożsamość pacjenta/ podopiecznego. Uzyskaj zgodę na zabieg.

2. Przygotuj otoczenie chorego, np. temperaturę pomieszczenia.

3. Wykonaj czynności przygotowawcze: przygotuj niezbędne przybory, materiały i środki oraz umyj higienicznie ręce.

4. Załóż środki ochrony osobistej.

5. Ogrzej preparat w dłoniach.

6. Poproś, aby chory oczyścił nos.

7. Ułóż chorego w pozycji na wznak z głową odchyloną do tyłu, lub na boku, tak aby głowa ułożona była w linii barków.

8. Poproś, aby chory oddychał przez usta.

9. Unieś lekko koniuszek nosa.

10. Podaj lek według zlecenia (maści, kropli, aerozolu).

11. Wytrzyj gazikiem nadmiar leku.

12. Poproś, aby chory pozostał w ustalonej pozycji około 5 minut.

13. Wykonaj czynności porządkowe: zdejmij rękawiczki, umyj i zdezynfekuj ręce.

14. Udokumentuj wykonany zabieg.

15. Zgłoś pielęgniarce/ przełożonemu ewentualne zaobserwowane nieprawidłowości.

16. Obserwuj chorego i poproś, aby zgłaszał niepokojące objawy

 

Algorytm zmiany opatrunku na ranie

 

Cel zabiegu

•  zapobieganie zakażeniu

•  prawidłowe gojenie rany

Zasady

•  zapoznaj się z zaleceniami producenta preparatu dezynfekującego ranę

•  uzyskaj zgodę chorego na wykonanie zabiegu ,

•  zastosuj pozycję leżącą lub siedzącą w zależności od umiejscowienia ran,

•  zapewnij pacjentowi intymność w czasie zabiegu

•      zastosuj środki ochrony osobistej-fartuch ,rękawiczki
  
• ·   używaj sterylnych gazików i sterylnego sprzętu aby nie zainfekować rany
  
• ·  nie zrywaj opatrunku na siłę -zmocz jego powierzchnię solą fizjologiczną
  
• ·   po zdjęciu brudnego opatrunku zdejmij rękawiczki i zdezynfekuj ręce
  
• ·  przemyj ranę środkiem odkażającym-pilnuj czasu działania środka
  
• ·    używaj jałowych gazików i jałowej pęsety
  
• ·     zmień rękawiczki po dezynfekcji rany – zdezynfekuj ręce
  
• ·     brzegi rany nasmaruj wazeliną
  
• ·     zakładając czysty opatrunek pamiętaj ,aby szczelnie pokrywał ranę
  
• ·     jeśli rana sączy załóż podwójny jałowy  gazik na ranę
  
• ·    opatrunek zmieniaj, gdy jest przesączony
  
• ·    jeśli opatrunek jest suchy -wystarczy zmiana co 2-3 dni
  
• ·    w razie zmiany wydzieliny z rany czy innych niepokojących objawów- poinformuj pielęgniarkę

Materiały i środki

•    rękawiczki 3 pary

•    fartuch -1 sztuka

•    jałowe gaziki wielkością dopasowane do rany

·         jałowe gaziki większe niż rana

·         gaziki niejałowe

•   wazelina w tubce

•   środek antyseptyczny do ran

•   sól fizjologiczna

•  przylepiec

•  środek do dezynfekcji rąk

•  środek do dezynfekcji powierzchni

•   worek czerwony

•   worek niebieski

·         worek czarny

 

 Przybory i sprzęt

•  nożyczki

• pęsety 3szt

• 2 miski nerkowate ,

•  podkład jednorazowy lub ręcznik

•  tace -2 sztuki ,

•   stolik,

•   taboret,

•   krzesło,

•   parawan ,

•   wózek ,

• kosz na brudna bieliznę,

•  kosz na odpady komunalne ,

•  kosz na odpady medyczne

               

Algorytm  zmiany opatrunku na ranie

1.            Przedstaw się , powiedz co będziesz robić i uzyskaj zgodę.

2.            Sprawdź kartę gorączkową.

3.            Wykonaj czynności przygotowawcze:

             zamknij okno

             zamknij drzwi

             ustaw parawan

             odstaw stolik przyłóżkowy

             sprawdź temperaturę otoczenia

             zaproponuj choremu skorzystanie z toalety jeśli to jest konieczne.

4.            Umyj i zdezynfekuj ręce

5.            Przygotuj zestaw  wraz z pojemnikami na odpady.

6.            Ubierz fartuch i rękawiczki przy łóżku chorego.

7.            Połóż tacę na stolik przyłóżkowy.

9.Rozłóż zawinięcia kołdry od strony dalszej i bliższej.

  10. ułóż chorego w odpowiedniej dogodnej pozycji

  11. Zabezpiecz  pościel  podkładem lub ręcznikiem.

  12. Zdejmij pęsetą założony opatrunek i odrzuć go do miski nerkowatej

  13.Jeśli opatrunek nie chce sam zejść, bo przykleił się do skóry, można nasączyć go solą fizjologiczną.

  14. Zdejmij rękawiczki , zdezynfekuj ręce, odrzuć pęsetę.

  15. Załóż nowe rękawiczki. Przygotuj  jałowe gaziki -otwórz je

 16. Umyj powierzchnię skóry okalającą ranę, np. pianką do pielęgnacji skóry (SeniCare, MoliCare skin, emulsja do pielęgnacji i mycia ciała Octenisan, inne), płynnym mydłem, rękawicami nasączonymi do mycia i pielęgnacji skóry (np. Octenisan rękawice)-używaj pensety i gazików 

17.Dokładnie oczyść ranę stosując pęsetę z  jałowym gazikiem nasączonym preparatem do mycia rany (np. Octenilin płyn, Prontosan płyn, Microdacyn płyn, Granudacyn płyn, SutriSept płyn), usuwając nadmiar wysięku, martwych tkanek, pozostałości opatrunku – wykonaj tę czynność zawsze od zewnątrz do jej środka. 

Ranę czystą oczyść w kierunku od rany na zewnątrz, natomiast zakażoną w kierunku do rany

 18. Można  też spryskać ranę środkiem odkażającym i przemyć sterylnym gazikiem

19.Nałóż na ranę gazik nasączony zalecanym antyseptykiem (np. Prontosan, Sutrisept, Microdacyn, Granudacyn) i pozostaw na ranie ok. 3 – 5 minut.

20.Następnie zmyj antyseptyk roztworem NaCl 0,9%, a okolicę rany czyli skórę wokół rany osusz  gazikami.

21. Zdejmij rękawiczki , zdezynfekuj ręce, odrzuć pęsetę.

 22. Załóż nowe rękawiczki

23. Zadbaj o skórę wokół rany, stosując maści i kremy nawilżające, natłuszczające skórę, np. maść cholesterolowa, biała wazelina, maść witaminowa, maść z nagietka, inne

  24. Jeśli będziesz nakładać opatrunek samoprzylepny, to maści, kremy ochronne na skórę nakładaj po założeniu opatrunku, gdyż warstwa przylepna opatrunku nie przyklei się do skóry.

  25. Wyjmij opatrunek  z opakowania, chwytając go nową  jałową pęsetą . Jeśli wielkość opatrunku jest zbliżona do wielkości rany, należy położyć cały opatrunek tak, aby zakrył ranę.

  26. Na opatrunek pierwotny należy położyć opatrunek wtórny (czyli wierzchni), chłonny (taki, który będzie pochłaniał nadmiar wysięku z rany). Opatrunek, może być przylepny i wtedy nie ma potrzeby zakładać bandaża czy plastra, w zależności od umiejscowienia rany.

27. Po założeniu bandaża jego koniec należy zabezpieczyć plastrem lub założyć siatkę Codofix, nie należy zawiązywać bandaża na supeł, oraz zabezpieczać go „żabką metalową”, gdyż może dojść do zranienia naskórka, niedokrwienia lub odleżyny spowodowanej uciskiem supła.

28.Nie należy zaklejać plastrem całego opatrunku – utrudnia to gojenie rany, można jednak wzmocnić plastrem brzegi opatrunku.

29.Usuń podkład

30.Zdejmij  rękawiczki.

31.Zdezynfekuj ręce

32.Ubierz czyste rękawiczki

33.Zaściel łóżko.

39.Wykonaj czynności końcowe przy łóżku chorego:

             odstaw tacę na wózek,

             zdezynfekuj używane sprzęty ,

             przystaw stolik przyłóżkowy,

             odstaw krzesło i taboret,

             odstaw parawan .

40.Wykonaj czynności końcowe po zabiegu:

             posegreguj odpady,

                pęsety odrzuć do pojemnika ze środkiem dezynfekcyjnym 

             zdezynfekuj sprzęt,

             umyj sprzęt,

             osusz sprzęt,

             zdejmij fartuch ,

             umyj i zdezynfekuj ręce,

             schowaj zestaw do szafy,

             udokumentuj zabieg .