Żylaki kończyn dolnych

 

Żylaki kończyn dolnych postrzegane są zazwyczaj jako defekt kosmetyczny, który wystarczy ukryć pod długą spódnicą lub spodniami, aby przestał istnieć w świadomości jako problem. Tymczasem jest to problem zdrowotny i to niemały, bo dotyczący w krajach uprzemysłowionych (w zależności od szacunków) od 20 do 50% osób dorosłych.

Układ żylny w obrębie kończyn dolnych składa się z dwóch części: układu żył powierzchownych, widocznych pod skórą i układu żył głębokich, przebiegających wewnątrz kończyn dolnych pomiędzy mięśniami. Oba układy łączą się między sobą żyłami przeszywającymi tzw. perforatorami.

Dla właściwego funkcjonowania układu żylnego w kończynach dolnych niezbędne są trzy mechanizmy:

1. tzw. „pompa mięśniowa”, którą tworzą pracujące mięśnie nóg. Kurczące się mięśnie uciskają żyły głębokie kończyn dolnych, co usprawnia przepływ krwi w tych żyłach w kierunku serca,

2. obecność w układzie żylnym kończyn dolnych sprawnych zastawek, które zapobiegają cofaniu się krwi w żyłach i w ten sposób wspomagają „pompę mięśniową”,

3. wielkość różnicy ciśnienia krwi między drobnymi naczyniami włosowatymi a sercem.

U zdrowego człowieka krew z kończyn dolnych odpływa do serca w 90 % układem żył głębokich, natomiast tylko 10 % układem żył powierzchownych. W sytuacji, gdy któryś z w/w mechanizmów zaczyna zawodzić (dotyczy to szczególnie systemu zastawek żylnych) powrót żylny staje się mniej sprawny, a w żyłach głębokich zaczyna gromadzić się nadmiar krwi szukającej odpływu poprzez perforatory do układu żył powierzchownych, które wówczas przepełniają się. Prowadzi to w konsekwencji do stopniowego poszerzania i wydłużania żył i ich przemiany w żylaki. Wraz z rozwojem choroby proces ten może obejmować kolejne odcinki żył. Żylaki kończyn dolnych częściej występują u kobiet niż u mężczyzn, a częstość ich pojawiania się wzrasta wraz z wiekiem. W zależności od przyczyny rozwoju żylaków, dzielimy je na:

• żylaki pierwotne, które rozwijają się w wyniku predyspozycji rodzinnej wzmocnionej niewłaściwym stylem życia lub pracą w pozycji stojącej lub ciążą obciążają układ żylny kończyn dolnych ,
• żylaki wtórne powstające w następstwie toczących się lub przebytych procesów chorobowych w obrębie żył, które wywołują długotrwały zastój krwi (zazwyczaj jest to zapalenie żył głębokich).

Czynniki predysponujące do rozwoju żylaków :

• długotrwała praca stojąca,
• długotrwała praca siedząca zwłaszcza z nogami zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych,
• ciąża,
• nadwaga i otyłość,
• zbyt obcisła odzież lub buty,
• mało ruchliwy tryb życia,
• nadmierna ekspozycja na ciepło (np. przebywanie w gorącym mikroklimacie, opalanie, solarium, gorące kąpiele, sauna).

·         Objawy żylaków kończyn dolnych

W początkowym okresie rozwoju przewlekłej niewydolności żylnej dolegliwości nie ma. Pojawiają się one w dalszym etapie rozwoju choroby, a pierwszym objawem jest najczęściej uczucie „ciężkości” nóg występujące pod koniec dnia.

·         Później dołączają się:

·         -bóle nóg,

·         -pieczenie i kurcze stóp oraz łydek w czasie długiego stania,

·         -brzęki stóp.

·         Na skórze można wówczas zaobserwować poszerzone, fioletowe żyłki przypominające miotełki lub pierwsze żylaki, które są trwałymi poszerzeniami żył powierzchownych kończyn dolnych w postaci wężowatych sznurów, splotów lub kłębków widocznych podskórnie.

·         Żylaki kończyn dolnych

Lekarz ocenia stopień nasilenia żylaków. Badanie lekarskie uzupełnione mogą być przez nowoczesne metody diagnostyczne, np. badanie dopplerowskie przepływu krwi, czy tzw. fotopletyzmografia. Po badaniu stanu i wydolności układu żylnego lekarz zadecyduje, jakie środki zastosować.

Leczenie żylaków

W leczeniu przewlekłej niewydolności żylnej bardzo duże znaczenie ma wczesne wdrożenie właściwych zmian w stylu życia, a także farmakoterapia oraz inne metody lecznicze. Zmiany w stylu życia to:

• unikanie długotrwałej pozycji stojącej,
• unikanie długotrwałej pozycji siedzącej,
• wprowadzenie aktywności ruchowej, którą w zależności od stanu zdrowia mogą być spacery, marsze, bieganie, gimnastyka, pływanie, jazda na rowerze lub taniec,
• dla osób z nadwagą lub otyłych korzystne jest zrzucenie zbędnych kilogramów,
• unikanie zbyt obcisłej odzieży lub obuwia, które utrudniają krążenie krwi w kończynach dolnych,
• unikanie wysokiej temperatury otoczenia: gorących kąpieli, sauny, długotrwałego opalania, depilacji gorącym woskiem, ogrzewania podłogowego,
• żylaki lubią zimny prysznic (zimna woda pobudza napięcie ścian naczyń żylnych i poprawia przepływ krwi przez żyły),
• kobiety stosujące doustną antykoncepcję powinny zwrócić uwagę na skład preparatu – zbyt wysokie dawki hormonów mogą sprzyjać powstawaniu zaburzeń krążenia żylnego,
• odpoczywanie z nogami uniesionymi do góry co najmniej 10 minut dziennie. Dobrą pozycją jest położenie się na podłodze i oparcie stóp o ścianę lub brzeg fotela.

Farmakoterapia

Przy przewlekłej niewydolności żylnej wskazane jest przewlekłe, doustne zażywanie leków poprawiających napięcie ścian naczyń krwionośnych, do których zaliczamy: pochodne flawonoidowe (diosmina, diosmina z hesperydyną, trokserutyna), saponiny kasztanowca (escyna) oraz glikozydy kasztanowca (eskulina).Wszystkie działają przeciwzapalnie, przeciwobrzękowo i zmniejszają kruchość ścian naczyń żylnych. Dodatkowo diosmina wykazuje działanie ochronne wobec naczyń żylnych zwiększając napięcie ich ścian.

Kompresoterapia

Bardzo skuteczną metodą leczenia żylaków jest stosowanie kontrolowanego ucisku. Polega ona na zakładaniu rano (przed opuszczeniem nóg z łóżka) specjalnych rajstop, pończoch lub podkolanówek, uciskowych, które wcześniej zapisał lekarz określając stopień ucisku.

Skleroterapia

Poszerzone, fioletowe żyłki, które odczuwane są jako defekt kosmetyczny, można usuwać metodą skleroterapii, czyli ostrzykiwania ich substancją, która wywołuje w miejscu podania stan zapalny doprowadzający do włóknienia żyłek i ich zanikania. Metoda ta nie jest wskazana do likwidowania dużych żylaków, ponieważ grozi poważnymi powikłaniami ze strony żył głębokich lub owrzodzeniem skóry.

Leczenie operacyjne

Gdy żylaki są duże lub liczne często konieczne jest leczenie chirurgiczne.

 

Chirurgia żył
FLEBEKTOMIA, MINIFLEBEKTOMIA, MIKROFLEBEKTOMIA, LAPAROKTOMIA, STRIPPING, KRIOSTRIPPING, KRIOOBLITERACJA, SAFEKTOMIA
Miniflebektomia (flebektomia, mikroflebektomia) - nowoczesny małoinwazyjny (powoduje minimalny uraz, niewielką bolesność) zabieg chirurgiczny (wykonywany metodą Meullera lub Varadaya), polegający na usuwaniu niewydolnych, żylakowato zmienionych gałęzi żylnych przez mikronacięcia (do 2mm) przy użyciu specjalistycznych narzędzi chirurgicznych. Po kilku dniach można wrócić do aktywności zawodowej. Doskonały efekt kosmetyczny.

Minilaparotomia, flebektomia, stripping, kriostripping, krioobliteracja, safektomia - operacyjne usuwanie niewydolnych pni żylnych (metody minimalnie traumatyzujące tkanki, z zastosowaniem krótkich cięć skórnych).
Stripping - technika chirurgiczna do usuwania największych żył, przeprowadzana w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym i podpajęczynowym. Kriostripping - odmiana strippingu - tu zamiast strippera (lub nici chirurgicznych) stosuje się kriosondę. Kirostripping, krioobliteracja - żylaki usuwa się po zamrożeniu w niskiej temperaturze (sonda mrożąca w temp. - 80°C, działanie znieczulające).

 Zapobieganie

Podstawową metodą zapobiegania powstawaniu żylaków kończyn dolnych jest aktywność ruchowa. Godne polecenia są długie spacery, pływanie lub jazda na rowerze. Osobom, których praca jest stojąca, zaleca się regularne powtarzanie prostych ćwiczeń fizycznych poprawiających krążenie krwi w kończynach dolnych takich jak naprzemienne napinanie i rozluźnianie mięśni łydek lub stawanie na palcach.

Profilaktycznie osobom zagrożonym powstaniem żylaków kończyn dolnych można polecić wyroby o stopniowanym ucisku ( podkolanówki, pończochy lub rajstopy na miarę). Zaleca się stosowanie wyrobów o I (najniższej) klasie ucisku.

Podkolanówki

 

Na oddziale opiekun medyczny pilnuje aby chory zakładał pończochy p/żylakowe lub w przypadku osób, które nie mają pończoch  – bandażuje nogi choremu przed wstaniem z łóżka –zostawiając otwarte palce –jak na drugim rysunku.

 

 

 

NIEDOCIŚNIENIE

 

Niedociśnienie

nie jest właściwie uznawane za chorobę, ale potrafi być bardzo dokuczliwe i zaburza normalne funkcjonowanie. O hipotonii mówimy wtedy, gdy ciśnienie skurczowe spada poniżej 90mmHg , a rozkurczowe poniżej 60mmHg. Niedociśnienie może mieć podłoże konstytucjonalne i wynikać z małej elastyczności ścian naczyń. Bywa jednak, że spadek ciśnienia jest wynikiem jakiejś szczególnej, przejściowej sytuacji.

Przyczyny spadku ciśnienia tętniczego krwi:

·         długotrwale przebywanie na słońcu,

·         silny stres lub zmęczenie,

·         duża utrata płynów (biegunka, wymioty, leki odwadniające)

Objawy niedociśnienia:

·         złe samopoczucie ,

·         ból i zawroty głowy,

·         mroczki przed oczami,

·         pocenie się,

·         nudności,

·         zaburzenia koncentracji

·         omdlenie.

Objawy te mogą mieć różny stopień nasilenia i czas trwania, a sposób ich likwidowania zależy od przyczyny zaburzeń. Niskie ciśnienie może być też symptomem innej choroby - np. choroby serca.

Na niedociśnienie nie ma skutecznego lekarstwa.

Objawy niedociśnienia można zmniejszyć poprzez :

·          stosowanie diety lekkostrawnej z 5 posiłkami dziennie

·          należy również pamiętać o przyjmowaniu odpowiednich ilości płynów .

·          przed wstaniem z łóżka powinno się zjeść lekkie ciastko lub wypić kawę czy herbatę lub wodę ze szczyptą soli

·          nigdy nie należy gwałtownie zrywać się z łóżka ,gdyż grozi to utratą przytomności.

·          nastawiać budzik wcześniej, aby można było stopniowo wstawać z łóżka

 

Zasady rehabilitacji po zawale

Jak ćwiczyć, by zawał się nie powtórzył

·        Po zawale czy interwencji kardiochirurgicznej nie wykonujemy ćwiczeń oporowych, czyli nie bierzemy się za przekopywanie ogrodu albo przesuwanie szafy.

·        Unikamy długiego trzymania rąk w górze (wieszanie firanek).

·        Nie wykonujemy prac ani ćwiczeń wymagających wstrzymania oddechu.

·        Ćwiczenia rozpoczynamy 1-2 godziny po zażyciu leków.

·        Pierwszą próbę współżycia seksualnego można podjąć już po 2 tygodniach po zawale. Ale nie wolno wspomagać się alkoholem, narkotykami czy tabletkami. Trzeba też unikać dodatkowych emocji, czyli np. nie podejmować współżycia z nowym partnerem.

·        Przy małej wydolności fizycznej lepiej ćwiczyć kilka razy dziennie po 3-4 minuty niż robić jeden trening 30-minutowy.

·        Ćwiczenia wytrzymałościowe, np. marsz, wykonujemy codziennie. Ćwiczenia siłowe (z hantlami) 2 razy w tygodniu przez 10-20 minut. Ale tu ważna uwaga – poszczególne sesje ćwiczeń siłowych musi oddzielać od siebie 48-godzinna przerwa.

·        Osoby otyłe powinny ćwiczyć 5-7 razy w tygodniu. Wysiłek powinien być umiarkowany, ale trwać co najmniej godzinę. Jeśli koncentrujemy się na marszach, idziemy w tempie, które pozwala swobodnie rozmawiać. Poleca się też nordic walking, jazdę na rowerze po łagodnym terenie oraz pływanie.

·        Kto oprócz serca ma chore nerki  powinien ćwiczyć częściej, ale krótko, aby nie forsować zbytnio organizmu. Diabetycy muszą regularnie badać poziom cukru , a chorzy na POChP – satmę, czyli wysycenie krwi tlenem. Przy osteoporozie zaleca się marsze. Osoby ze zmianami zwyrodnieniowymi powinny ćwiczyć w wodzie, aby odciążyć stawy.

·        Po wszczepieniu stymulatora lub innego urządzenia normującego pracę serca unikamy ćwiczeń przez pierwszy tydzień po zabiegu, aby aparat "uleżał się" w organizmie i by zabliźniła się rana. Nie należy też unosić rąk nad głowę, pływać, aby urządzenie nie przemieściło się. Po 6 tygodniach można rozpocząć zajęcia rehabilitacyjne, a także zacząć grać w siatkówkę, koszykówkę czy pływać.

·        Przeciwwskazaniem do ćwiczeń jest arytmia wywołana aktywnością fizyczną.

·        Gdy odzyskamy sprawność (zwykle trwa to 6 tygodni przy rzetelnie wykonywanej rehabilitacji), należy ćwiczyć ponad godzinę 3 razy w tygodniu. Takie zajęcia są bezpieczne dla zawałowców, a także dla osób ze wszczepionymi urządzeniami normującymi pracę serca.

·        Ćwiczenia należy przerwać, gdy pojawia się ból w klatce piersiowej, duszność, zawroty głowy, zimny pot, mroczki przed oczami czy bóle mięśni.

K     Korzystne są spacery z psem -głaskanie uspokaja a spacery są najzdrowszą formą aktywności.

 

Stopa cukrzycowa

 

Stopa cukrzycowa definiowana jest (według WHO) jako infekcja, owrzodzenie lub zniszczenie głębokich tkanek stopy z obecnością cech neuropatii, lub niedokrwienia o różnym stopniu nasilenia u chorego z cukrzycą.  

W celu dokładniejszej charakterystyki stopy cukrzycowej stosuje się 6-stopniową klasyfikację Wagnera:

• stopień 0 – skóra nienaruszona;

• stopień 1 – owrzodzenie powierzchowne;

• stopień 2 – owrzodzenie głębokie;

• stopień 3 – owrzodzenie głębokie z ropniem lub zapaleniem kości;

• stopień 4 – martwica przodostopia;

• stopień 5 – rozległa martwica całej stopy, wskazania do amputacji.

Rodzaje stopy cukrzycowej wiążą się z głównymi czynnikami jej powstania. Wyróżnia się 3 odmiany stopy cukrzycowej: 

• 65% stanowi stopa cukrzycowa o typie neuropatycznym (z uszkodzeniem włókien nerwowych),  
• kilkanaście procent to stopa o typie naczyniowym,  
• a około 25% to typ mieszany.  

Im wyższe poziomy cukru (hiperglikemia), tym większe ryzyko powikłań.

Oprócz hiperglikemii na przewlekle powikłania mają wpływ insulinooporność, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, palenie tytoniu, dysfunkcja śródbłonka i nadkrzepliwość krwi. 

Stopa cukrzycowa neuropatyczna – objawy

Najbardziej typowymi objawami stopy neuropatycznej są:

• poważne, ale bezbolesne uszkodzenia (rany),
• bóle neuropatyczne, które nasilają się w nocy (w pozycji leżącej), brak dolegliwości bólowych podczas ruchu; bóle neuropatyczne to uczucie drętwienia, pieczenia, kłucia w stopach, ból tępy lub przeszywający; niekiedy występuje przeczulica – delikatny dotyk np. pościeli sprawia ból,
• kołyszący chód.

Podczas podstawowego badania stóp przez diabetologa lub podologa, w przypadku stopy neuropatycznej:

• na tętnicy grzbietowej jest wyczuwalne tętno,
• brak czucia wibracji,
• brak odczuwania zimna i ciepła,
• upośledzenie czucia głębokiego.

Jak wygląda stopa cukrzycowa powstała w wyniku neuropatii?

• skóra na stopie jest ciepła i różowa,
• brak potliwości,
• skóra stóp przesuszona, stwardniała,
• występują modzele i nagniotki,
• występują zniekształcenia stóp, wynikające z uszkodzeń kości i ścięgien, zaników mięśni.

Stopa cukrzycowa niedokrwienna – objawy

Niedokrwienie w cukrzycy dotyczy przeważnie kończyn dolnych. Przyczyną uszkodzenia stopy są zmiany miażdżycowe w dużych naczyniach i jej niedostateczne ukrwienie.

Najbardziej typowymi objawami stopy niedokrwiennej są:

• bóle stóp w ruchu i w spoczynku.

Podczas podstawowego badania stóp przez diabetologa lub podologa, w przypadku stopy niedokrwiennej stwierdza się:

• brak tętna na tętnicy grzbietowej stopy,
• czucie niezmienione.

Jak wygląda stopa cukrzycowa powodowana niedokrwieniem?

• skóra stóp jest zimna, gładka i lśniąca,
• występuje potliwość stóp,
• struktura kości jest prawidłowa,
• stopy wyglądają na sine, występują „niebieskie” palce,
• przy uniesieniu kończyny skóra wyraźnie blednie,
• zanik podskórnej tkanki tłuszczowej,
• utrata włosów na palcach i grzebiecie stopy,
• pogrubienie paznokci,
• grzybica paznokci,
• skłonność do powstawania zmian martwiczych.

Inne objawy stopy cukrzycowej, które powinny wzbudzić niepokój to:

• pojawienie się w obrębie stopy rany lub ropnego wycieku;
• pulsowanie lub ból w obrębie stopy;
• wyczuwalny, zmieniony zapach stopy;
• wzmożone ocieplenie fragmentu stopy lub całej stopy;
• zmiana koloru owrzodzenia lub całej stopy;
• zmiana kształtu stopy lub obrzęk, nawet po niewielkim urazie.

 

Terapia stopy cukrzycowej musi obejmować jednocześnie postępowanie miejscowe, a także ogólnoustrojowe. W leczeniu pacjenta ze stopą cukrzycową powinni uczestniczyć lekarze różnych specjalności: diabetolog, chirurg, rehabilitant, ortopeda, a także szewc, podiatra oraz edukator. 

Ogromnie ważne jest wyrównanie metaboliczne pacjenta, co oznacza dbałość o prawidłowe wartości zarówno poziomów cukru, jak i ciśnienia tętniczego, lipidów oraz zmniejszenia nasilenia agregacji płytek krwi (np.za pomocą kwasu acetylosalicylowego). Najczęściej zespół stopy cukrzycowej jest wskazaniem do włączenia insuliny, modyfikacji nawyków żywieniowych, redukcji masy ciała, podjęcia aktywności fizycznej oraz zaprzestaniu palenia.  

Pielęgnacja stopy cukrzycowej.

W codziennej, domowej pielęgnacji stóp u chorego na cukrzycę obowiązuje kilka zasad: 

• po zdjęciu obuwia i skarpet należy sprawdzić stan stóp – czy nie ma otarć, skaleczeń, ran etc., 
• mycie stóp powinno być w letniej wodzie o temperaturze około 37°C – nie można jednak długo moczyć stóp, mydło powinno być łagodne, o pH zbliżonym do pH skóry, 
• bardzo ważne jest dokładne osuszenie stóp, zwłaszcza przestrzeni między palcami, 
• stopy należy natłuszczać, można stosować maści i kremy z mocznikiem (max. 10–15%) oraz tłustą maść z witaminą A; omijamy jednak miejsca między palcami, 
• ogromnie ważny jest sposób obcinania paznokci – powinny wystawać nieznacznie poza opuszkę palca, raczej należy używać pilnika niż nożyczek czy cążek, a najlepiej zrobić to w gabinecie podologicznym,
• można używać delikatnego pumeksu, nigdy żyletki, metalowej tarki. 

·         Skuteczną metodą leczenia rany jest także Miejscowa terapia podciśnieniowa ( NPWT).

·         Chorą kończynę należy odciążać jak to tylko możliwe, aby zapewnić jej optymalne warunki do gojenia. Potrzebne może być poruszanie się o kulach lub na wózku inwalidzkim, 

 

U pacjentów z niedożywieniem lub zagrożonych jego rozwojem z pomocą przyjść może żywność specjalnego przeznaczenia medycznego np. doustne preparaty odżywcze, takie jak Nutridrink Skin Repair (dawniej Cubitan)

Jak zapobiegać powstaniu stopy cukrzycowej? 

• noszenie wygodnego obuwia,
• unikanie wąskich “nosków”, wysokich obcasów, nieprzepuszczającego powietrza materiału buta, 
• zaleca się noszenie wkładek terapeutycznych silikonowych lub żelowych, dobranych do każdej pary butów i indywidualnie – najlepiej na podstawie badania sił nacisku na poszczególne części stopy (pedobarografia),
• odpowiednio dobrane skarpety, z naturalnego włókna roślinnego (bawełny, lnu, bambusa), z szerokim, nieuciskającym ściągaczem, 
• nie wolno przyklejać plastra bezpośrednio do rany na skórze,
• jeśli stopa jest zdeformowana, np. palce nachodzą na siebie, należy je oddzielać od siebie gazikiem lub przekładkami silikonowymi. 
• Osoby z cukrzycą powinny także zrezygnować z palenia papierosów.
• Każdego dnia przez założeniem butów należy sprawdzić czy nie znalazły się w nich np. kamyczki lub inne zanieczyszczenia, które mogłyby powodować uszkodzenia stopy podczas chodzenia.
•  

• unormować glikemie, unikać wahań glikemii,
• prowadzić zdrowy tryb życia, być aktywnym, unikać używek,
• codziennie kontrolować stan stóp, a w razie zauważenia zmian, ran, odbarwień, otarć pilnie skonsultować się z lekarzem,
• nie chodzić boso, w japonkach ,na skarpetach
• paznokcie skracać najlepiej pilnikiem,
• na suchą, zrogowaciałą skórę stosować kremy z mocznikiem (nie należy stosować preparatów z zawartością kwasów ani usuwać zrogowaciałego naskórka ostrymi narzędziami),
• nie rozgrzewać stóp,
• nie stosować długich kąpieli stóp (sprzyja to wnikaniu bakterii i grzybów w głąb naskórka).
• Skóra stóp diabetyków często jest przesuszona i zgrubiała. Nie poci się. Aby utrzymywać ją w dobrej kondycji i zachować jej elastyczność, konieczne jest regularne nawilżanie i natłuszczanie skóry. Składnikiem kremów do stóp dla diabetyków często jest mocznik, który w niższym stężeniu ma właściwości nawilżające, a w wyższym – złuszczające.

Preparaty do dezynfekcji i opatrywania ran

Każde przerwanie ciągłości skóry na stopie u osoby chorującej od wielu lat na cukrzycę może przekształcić się w trudno gojącą się ranę. Dlatego tak ważne jest, by każda, nawet najmniejsza rana na stopie została zdezynfekowana i odpowiednio zabezpieczona. Pacjenci z cukrzycą powinni mieć w apteczce preparat do dezynfekcji oraz opatrunki do zabezpieczenia rany i utrzymania jej w sterylnych warunkach.

Opatrunki specjalistyczne na stopę cukrzycową

Zmiany martwicze na stopie, owrzodzenia, głębokie pęknięcia skóry, infekcje wymagają specjalistycznego leczenia (interwencji chirurga lub podologa), a następnie stosowania różnego rodzaju opatrunków specjalistycznych, dobranych do charakteru urazu. W aptekach można znaleźć rożnego rodzaju opatrunki (ze srebrem, hydrożelowe, piankowe) przyspieszające gojenie ran na stopie cukrzycowej.

 

Ważne! Szacuje się, że ciągu roku od wyleczenia stopa cukrzycowa rozwija się ponownie nawet u 40% chorych.