Usprawnianie układu oddechowego w chorobach płuc, oskrzeli -algorytm oklepywania klatki piersiowej, algorytm inhalacji

Ćwiczenia oddechowe lub tzw. gimnastyka oddechowa jest częścią rehabilitacji i usprawniania układu oddechowego.

W prowadzeniu ćwiczeń wykorzystuje się dwa tory oddychania – piersiowy i brzuszny. Ćwiczenia oddychania torem brzusznym to ćwiczenia oddychania przeponowego.

 Zadaniem opiekuna medycznego jest prowadzenie gimnastyki oddechowej w profilaktyce zakażeń układu oddechowego, np. u chorych unieruchomionych, po zabiegach operacyjnych , u osób starszych .

Przykładowe ćwiczenia :

·        dmuchanie balonów, piórek, piłek plażowych, rękawiczki

·        dmuchanie przez rurkę zanurzoną w wodzie w kubku

·        przenoszenie kropek z papieru za pomocą słomki

·        utrzymywanie piórka jak najdłużej w powietrzu

·        zestaw butelka + dren dla zwiększenia ciśnienia wydechowego ułatwiającego transport wydzieliny z mniejszych do większych oskrzeli

·       ćwiczenia za pomocą aparatu Triflo

·       wydychanie powietrza przez zwężone usta

·       gwizdanie

·       wydawanie dźwięku –rrrrrrrrrr

·       ćwiczenia po obciążeniu przepony( woreczek z piaskiem )

·       ćwiczenia za pomocą aparatów do ćwiczeń –Pulmovol, Spiroflo,Pulmolift  itp.

Cele ćwiczeń

Poprawa czynności układu oddechowego przez:

• poprawę lub utrzymanie prawidłowej wentylacji płuc,

• zwiększenie ruchomości klatki piersiowej,

• ułatwienie odkrztuszania zalegającej wydzieliny,

• pobudzenie do efektywnego kaszlu,

• zapobieganie zapaleniu płuc i niedodmie.

Wskazania

• pacjenci narażeni na powikłania ze strony układu oddechowego (długotrwale unieruchomieni, po zabiegach),

• pacjenci z chorobami układu oddechowego,

·        wszystkie osoby obłożnie chore , leżące

• osoby w wieku starszym.

Przeciwwskazania

• ostra niewydolność oddechowa,

• niewydolność krążeniowa,

• krwotok płucny i stan po krwotoku,

• inne, np. utrzymujący się wysięk w opłucnej.

Zasady

•       ułożenie chorego w wygodnej pozycji (np. do wykonania ćwiczeń przeponowych najlepiej ułożyć chorego w pozycji leżącej lub siedzącej),

•       ugięcie nóg w stawach kolanowych i biodrowych w pozycji leżącej na wznak (powoduje to rozluźnienie mięśni brzucha),

•       przygotowanie sali do ćwiczeń: przewietrzenie, nawilżenie, np. przez rozwieszenie mokrych ręczników (temperatura powinna wynosić 18 – 20°C, wilgotność 50 – 70%).

•       podaniu przed ćwiczeniami szklanki ciepłego napoju dla ułatwienia upłynnienia wydzieliny oskrzelowej,

•       nauce ćwiczeń przed ich wykonywaniem,

•       nauce prawidłowego wdechu i wydechu: stosunek długości wdechu do wydechu powinien wynosić 2:3,

•       wykonywaniu ćwiczeń przed posiłkami lub 2 godziny po posiłkach,

•       niedopuszczeniu do hiperwentylacji płuc, która objawia się zawrotami głowy, szumem w uszach, spadkiem ciśnienia i przyspieszonym tętnem; powstaje w wyniku wykonywania przez dłuższy czas szybkich i głębokich oddechów,

•       wykonywaniu przez chorego wdychania powietrza przez nos, a wydychania przez usta,

•       stosowaniu krótkich przerw pomiędzy ćwiczeniami,

•       dostosowaniu czasu trwania ćwiczeń do możliwości pacjenta,

•       wykonywaniu ich regularnie 2 – 3 razy dziennie, najlepiej rano, po przebudzeniu, wieczorem, przed snem i przed posiłkami.

Nacieranie i oklepywanie pleców

Nacieranie i oklepywanie pleców  ma na celu usprawnienie oddychania w przebiegu procesów zapalnych.

Nacieranie pleców-cel :

•       pobudzenie krążenia w naczyniach włosowatych

•       zapobieganie powstawaniu odleżyn

•       zmniejszenie napięcia mięśni

Oklepywanie pleców –cel:

•       ułatwienie odkrztuszania wydzieliny

•       pobudzenie odruchu kaszlu

•       pobudzenie krążenia

•       poprawa jakości oddychania

•       zapobieganie zapaleniom płuc itp.

Wskazania

• ograniczona aktywność ruchowa lub unieruchomienie,

• zalegająca wydzielina w drzewie oskrzelowym,

• zniesione napięcie mięśni klatki piersiowej.

Materiały, środki, przybory i sprzęt  do wykonania czynności

• preparat do nacierania pleców:

Ø oliwka,

Ø aktywny żel z mentolem lub eukaliptusem

•       w niektórych przypadkach można używać spirytusu 40%, po czym nasmarować plecy oliwką  (uwaga u osób z wysuszoną skórą !)

•       środki ochrony osobistej (fartuch foliowy i rękawiczki jednorazowe),

•       miska nerkowata i lignina

•       taca

•       ręcznik

•       czerwony i niebieski worek

•        parawan.

Zasady

W czasie zabiegu należy:

·        pół  godziny przed zabiegiem podać leki p/bólowe, wykrztuśne lub wykonać inhalację

• omijać okolice kręgosłupa, nerek i łopatek,

•oklepywać plecy dłonią ułożoną w łódkę ,łyżeczkę (dłoń lekko zgięta ze złączonymi palcami )

·        oklepywanie zaczynamy od łagodnych ,wolnych uderzeń –stopniowo zwiększając siłę i szybkość

·        kierunek oklepywania od podstawy płuc ku szczytowi płuca

• ułożyć chorego w pozycji na boku lub siedzącej,

• czas trwania zabiegu – 10 do 15 minut,

• po oklepaniu podać choremu ligninę i miskę nerkowatą do odkrztuszania.

Przeciwwskazania  do oklepywania:

• guzy nowotworowe w okolicy klatki piersiowej
• założony u chorego rozrusznik serca
• znaczna   osteoporoza
• złamania żeber i złamania kompresyjne kręgów kręgosłupa
• odma opłucnej
• zatorowość płucna
• krwawienie do dróg oddechowych
• zatory naczyń krwionośnych
• ciężkie zaburzenia rytmu serca
• krwotoki mózgowe
• urazy czaszkowo-mózgowe
• wczesny okres po zawale mięśnia sercowego
• ból przy oklepywaniu.

Nauka ćwiczeń efektywnego kaszlu

• wymawianie głoski "R" w czasie wydłużonego wydechu
• pokasływanie w czasie wydechu
• wzmacniany kaszel
• podwójne odkaszlnięcie
• kaszlnięcie z nasilonym wydłużonym wydechem
• maksymalnie szybki głęboki wydech prowokujący do kaszlu
• wydech pulsacyjny: polegający na nagłym przyspieszaniu i spowalnianiu wydechu; kilkukrotne zmiany prędkości wydechu odrywają wydzielinę z oskrzeli
• sprężynowanie klatki piersiowej
•  drenaż autogenny=-polega on na oddychaniu różnymi objętościami oddechowymi. Ćwiczenie rozpoczyna się od wdechu małej objętości powietrza i zatrzymania go na szczycie przez 3 sekundy. Po czym następuje wydech. Drugi wdech średnią objętością i także zatrzymanie powietrza na 3 sekundy. Trzeci wdech wykonujemy maksymalną objętością i zatrzymujemy go na 3 sekundy na szczycie. Po ostatnim zatrzymaniu powietrza poleca się wydech z gwałtownym kaszlnięciem, co pomoże oderwać wydzielinę. Cały proces można powtarzać kilkakrotnie.
• stosowanie dodatniego ciśnienia wydechowego PEP pomaga w usuwaniu wydzieliny i niweluje "pułapkę powietrzną", czyli pozostawanie powietrza w płucach po zakończeniu wydechu. Popularnymi prostymi urządzeniami posiadającymi opór wydechowy PEP są:

Ø  zestaw butelka + dren dla zwiększenia ciśnienia wydechowego ułatwiającego transport wydzieliny z mniejszych do większych oskrzeli

Ø  urządzenie Flutter.

Inhalacje

Cele inhalacji

·        nawilżenie błony śluzowej tchawicy i oskrzeli

·        rozrzedzenie wydzieliny z dróg oddechowych

·        podanie leku przez błony śluzowe

·        rozluźnienie mięśni oskrzeli przy napadzie astmy oskrzelowej

Materiały ,przybory ,sprzęt

·        rękawiczki jednorazowe

·        fartuch jednorazowy

·        inhalator(sprawdzony czy działa)

·        jałowe oprzyrządowanie do inhalacji ustnik ,maska

·        lek do inhalacji

·        jałowa strzykawka

·        środek do rozcieńczania leku –roztwór soli fizjologicznej

·        miska nerkowata

·        lignina

·        kubek z wodą

·        stoper lub zegarek

·        wazelina ,gazik

·        worek czerwony

Wykonanie

•       umyć i zdezynfekować ręce

•       poinformować chorego i uzyskać zgodę

•       przygotować chorego i salę

•       przygotować zestaw

•       założyć rękawiczki i fartuch

•       przygotować chorego –pozycja siedząca lub leżąca półwysoka

•       polecić aby chory oczyścił nos

•       przepłukać jamę ustną chorego  ciepła wodą

•       nawilżyć wargi choremu  wazeliną

•       podłączyć inhalator do prądu i podłączyć jałowy zestaw drenów z maseczką do inhalatora

•       przygotować zlecony lek zgodnie z zaleceniem producenta

•       polecić aby chory oddychał głęboko przez usta w czasie inhalacji

•       włączyć inhalację

•       nadzorować proces inhalacji u osób starszych i dzieci

•       przestrzegać czasu wykonania inhalacji

•       odłączyć zestaw i odrzucić do czerwonego worka

•       sprawdzić skuteczność inhalacji

•       ułożyć wygodnie pacjenta

•       sprzątnąć zestaw  do inhalacji

•       udokumentować zabieg

Zasady

przygotowanie fizyczne pacjenta –oczyszczenie nosa

przygotowanie sali -20 stopni, zamknięte okna

jednorazowy sprzęt

prawidłowa dawka leku

czas trwania 15 minut

nie zostawiamy samych podczas inhalacji dzieci i osób starszych

odległość od aparatu  -50 cm

po inhalacji :

Ø odpoczynek 15-30 minut ,

Ø nie wolno palić,

Ø pić zimnych napojów,

Ø głośno mówić

po inhalacji jamę ustną chorego należy przepłukać ciepłą  wodą (szczególnie ważne po lekach sterydowych )

Ułożenie chorego z chorobami układu oddechowego  i zapewnienie odpowiedniego mikroklimatu

Dla pacjentów ze schorzeniami układu oddechowego:

Ø temperatura otoczenia powinna być nieco niższa i oscylować między 18 a 20°C,

Ø wilgotność powietrza – 50 – 70%.

Optymalny mikroklimat można zapewnić przez częste wietrzenie pomieszczenia. W praktyce stosuje się wietrzenie bezpośrednie, tzn. otwarcie okna w pomieszczeniu i zamknięcie drzwi (dla uniknięcia przeciągów), a także wietrzenie pośrednie, tzn. przewietrzenie jednego pomieszczenia (np. korytarza) i po kilkunastu minutach otwarcie drzwi od sali, w której przebywa pacjent. Najważniejszą zasadą jest unikanie gwałtownych różnic temperatur powietrza

Algorytm zmiany bielizny pościelowej

Zmiana bielizny pościelowej

Cel
1.Utrzymanie bielizny pościelowej pacjenta w czystości.
2.Poprawa jego samopoczucia w sytuacji całkowitego braku wydolności samoobsługowej lub jej ograniczenia.
3.Zapewnienie wygody pacjentowi.
4.Zapobieganie powikłaniom związanym z długotrwałym unieruchomieniem w łóżku/ przykurczom, odleżynom, zapaleniu płuc, zakażeniom/. 

5.Kształtowanie nawyków higienicznych.
Niebezpieczeństwa 
-wyrwanie cewników ,drenów,
-niedokładne naciągnięcie prześcieradła i podkładów,

-odleżyny,
-zniekształcenia ciała.

Zasady
1. Unikaj w miarę możliwości stykania się brudnej bielizny z czystą.
2. Nie rzucaj bielizny na podłogę.
3. Przestrzegaj kolejności czynności.
4. Obserwuj pacjenta podczas wykonywanych czynności, utrzymuj z nim kontakt słowny.
5. Dbaj o bezpieczeństwo i wygodę pacjenta podczas wykonywanych czynności.
6. Pracuj szybko, sprawnie /dobra organizacja pracy.

7.Zawsze zmień bieliznę pościelową po kąpieli chorego.

8.Zawsze zmień bieliznę zabrudzoną krwią ,kałem ,moczem, wymiocinami itp.

9.Nie należy obracać chorego po zabiegach ortopedycznych w obrębie miednicy –endoproteza, złamanie kości szyjki udowej ,złamanie miednicy , w początkowym stadium po udarze –w takim wypadku zmianę bielizny wykonuje dwóch opiekunów –unosząc chorego.

 
Materiały i środki: 
-środek do dezynfekcji  spray
-fartuch
-ręcznik jednorazowy lub gaziki
-rękawiczki

-środek do dezynfekcji rąk

-czerwony worek

-niebieski worek.  

Przybory i sprzęt:
-łóżko
-stolik
-krzesło
-taboret
-parawan
-taca / dwie /
-bielizna pościelowa odpowiednio ułożona/ od góry powinny znajdować się/:
          ⦁poszewki na poduszki
          ⦁prześcieradło /złóż wzdłuż, prawą stroną do środka, uchwyć lewą ręką grzbiet   złożonego prześcieradła i złóż go na trzy część i- w literę S/
          ⦁podkład płócienny/ złóż w poprzek prawą stroną do środka, tak aby były   cztery warstwy/ i podkład gumowy
         ⦁poszwa na koc
-myjka (bandaż ewentualnie gaza) do wymiecenia okruchów z podkładu gumowego/
-kosz na brudną bieliznę
-kosz na odpady medyczne.

Algorytm  zmiany bielizny pościelowej

·        Przedstaw się , powiedz co będziesz robić i uzyskaj zgodę.

·        Sprawdź kartę gorączkową.

·        Wykonaj czynności przygotowawcze:

                     zamknij okno

           zamknij drzwi

            ustaw parawan

                     odstaw stolik przyłóżkowy

          sprawdź temperaturę otoczenia

                   przystaw krzesło siedziskiem do dolnego szczytu łóżka.

·        Umyj i zdezynfekuj ręce

·        Przygotuj zestaw wraz z pojemnikami na odpady.

·        Ubierz fartuch i rękawiczki przy łóżku chorego.

·        Połóż tacę na stolik przyłóżkowy.

·        Rozłóż zawinięcia kołdry od strony dalszej i bliższej.

·        Obniż wezgłowie.

Zmiana poszewek na poduszkach
⦁przygotuj poszewki na poduszki/ wywiń róg, zmarszcz poszewki na lewą stronę i ułóż na  czystą bieliznę/,
⦁pomóż pacjentowi usiąść, wyjmij  poduszki i ułóż poduszki na krześle, odepnij guziki z poduszek,
⦁zdejmij brudną poszewkę z wierzchniej poduszki i wrzuć ją do worka na brudna bieliznę,
⦁włóż poduszkę w poszewkę przygotowaną na czystej pościeli,
⦁odłóż poduszkę na krzesło jednocześnie biorąc brudną poduszkę aby się nie stykały ze sobą
⦁wyjmij drugą poduszkę i załóż poszewkę w ten sam sposób co pierwszą ,połóż poduszki na krześle i zapnij guziki,
⦁unieś nieco koc i poproś pacjenta aby położył się na lewym boku( plecami do opiekuna), lub pomóż mu się położyć na bok,
⦁przykryj pacjenta kocem, usuwając koc z bliższej połowy łóżka.
Zmiana dolnych warstw pościeli
⦁obluźnij dolne warstwy pościeli zaczynając od dołu łóżka,
⦁wymieć okruchy z kolejnych warstw pościeli (podkład, prześcieradło) myjką nałożoną na  dłoń, drugą  dłonią ochraniaj plecy chorego. zwiń(zmarszcz) brudny podkład do pleców pacjenta,
⦁zmarszcz brudny podkład płócienny, gumowy i prześcieradło pod plecy chorego
⦁wymieć okruszki z  materaca,
⦁połóż na materacu czyste prześcieradło- połóż je brzegiem złożonym na linii środkowej łóżka, w nogach równo z materacem,
⦁u góry wykonaj  narożniki z prześcieradła,
⦁podłóż prześcieradło na całej długości pod materac,
⦁rozłóż podkład gumowy i podłóż pod materac,
⦁rozłóż  podkład płócienny i podłóż pod materac,
⦁poproś pacjenta aby położył się na drugim boku/ na czystej stronie łóżka,
⦁przykryj pacjenta kocem,
⦁zabierz myjkę i przejdź na drugą stronę łóżka,
⦁obluźnij dolne warstwy pościeli,
⦁zwiń brudny podkład płócienny i wrzuć do worka, tak samo zrób z podkładem gumowymi prześcieradłem,
⦁wymieć okruszki z materaca,
⦁wyprostuj, naciągnij i podłóż pod materac prześcieradło- u góry wykonując narożnik,
⦁wyprostuj, naciągnij  i podłóż pod materac, kolejno obydwa podkłady- gumowy i płócienny,
⦁ poproś pacjenta aby ułożył się na plecach,
⦁ułóż poduszki pod pacjenta(jak przy słaniu łóżka),
⦁ wyrównaj choremu koszulę.
Zmiana poszwy na kocu 
⦁wyjmij koc z poszwy, złóż go w poprzek w cztery warstwy i połóż na krześle/ brudna poszwa pozostaje na pacjencie/,
⦁odwiń na chorym brudną poszwę do pasa,
⦁czystą poszwę  połóż w miejscu usuniętej poszwy brudnej,
⦁rozłóż czystą poszwę  do nóg chorego, brudną poszwę  wrzuć do  worka/ uważaj aby brudna pościel nie stykała się z czystą/,
⦁włóż koc do czystej poszwy-wyrównaj górny brzeg koca z górnym brzegiem poszwy, podaj choremu do przytrzymania,
⦁stojąc w nogach łóżka wyrównaj koc na całej powierzchni, zawiąż tasiemki, zapnij guziki

• zaściel łóżko
•   wykonaj czynności końcowe przy łóżku chorego:

                     odstaw tacę na wózek,

                                           zdezynfekuj używane sprzęty ,

                                           przystaw stolik przyłóżkowy,

                      odstaw krzesło i taboret,

                                          odstaw parawan .

• wykonaj czynności końcowe po zabiegu:

                                          posegreguj odpady,

                              zdezynfekuj sprzęt,

               umyj sprzęt,

                    osusz sprzęt,

                zdejmij fartuch ,

                umyj i zdezynfekuj ręce,

                 schowaj zestaw do szafy,

                     udokumentuj zabieg .

 

Film instruktażowy