Przepisy sanitarno-epidemiologiczne obowiązujące podczas sprawowania opieki dla opiekuna medycznego

     

Przepisy sanitarno-epidemiologiczne obowiązujące podczas sprawowania opieki

Procedury higieniczne dotyczące personelu

1.      Właściwe przygotowanie rąk do pracy oraz odpowiednia ich higiena:

·         podczas pracy nie nosi się biżuterii,

·         paznokcie muszą być krótkie,

·         zranienia, otarcia należy zabezpieczyć wodoodpornym opatrunkiem,

·         ręce należy myć:

-        przed przystąpieniem do pracy,

-        przed przyjęciem pacjenta,

-        przed założeniem rękawiczek,

-        po zdjęciu rękawiczek i fartucha ochronnego,

-        gdy rękawiczki zostaną zanieczyszczone krwią lub uszkodzone,

-        przed jedzeniem, piciem oraz paleniem,

-        po skorzystaniu z toalety,

-        po zakończonym dniu pracy.

2.      Obowiązuje mycie rąk higieniczne i higieniczna dezynfekcja.

3.      Przed zabiegami chirurgicznymi obowiązuje mycie i dezynfekcja chirurgiczna oraz stosowanie sterylnych rękawiczek.

4.      Przed nałożeniem preparatu dezynfekcyjnego – ręce należy osuszyć.

5.      Punkt mycia rąk oddzielny od punktu mycia narzędzi.

6.      Punkt mycia rąk wyposażony jest w:

·         baterie uruchamianą bez dotyku dłonią,

·         dozownik na mydło płynne,

·         dozownik na preparat do dezynfekcji rąk,

·         podajnik na ręczniki jednorazowego użycia,

·         kosz na zużyte ręczniki.

7.      Dozowniki muszą być opisane.

8.      Nie można uzupełniać zawartości dozowników poprzez dolewanie.

9.      Dozowniki przed ponownym napełnieniem muszą być umyte, wyparzone i osuszone.

10.  Podczas pracy ręce muszą być osłonięte rękawiczkami, które zmieniamy po każdym pacjencie oraz w przypadku zanieczyszczenia ich krwią lub uszkodzenia.

11.  Rękawiczki jednorazowego użycia nie można stosować wielokrotnie.

12.  Brak zmiany rękawiczek i brak mycia rąk jest przyczyną powstania korzystnego dla drobnoustrojów środowiska sprzyjającego ich rozwojowi i wzrostu – konsekwencją jest podrażnienie skóry rąk oraz możliwość wystąpienia zanokcicy paznokciowej wywołanej wirusem Herpes Simplex.

13.  Mycie rąk i ich dezynfekcję należy prowadzić wg techniki Ayliffe.

Procedury higieniczne dotyczące narzędzi i sprzętu medycznego

Narzędzia medyczne po użyciu podlegają:

·         dezynfekcji,

·         myciu,

·         suszeniu,

·         przeglądowi,

·         pakowaniu do sterylizacji,

·         procesowi sterylizacji,

·         magazynowaniu.

 

 

Zakażenia

1.      Zapobieganie zakażeniom

Zakażenie polega na przystosowaniu się i rozmnażaniu  drobnoustrojów w danym organizmie 

Zakażenie wewnątrzpochodne – polega na gwałtownym

 Ze względu na mechanizm zakażenia wyróżnia się dwa jego rodzaje: zakażenia wewnątrzpochodne (endogenne) oraz zakażenia zewnątrzpochodne (egzogenne).

Zakażenie wewnątrzpochodne polega na 

rozmnażaniu się drobnoustrojów, które dotychczas żyły w organizmie w niewielkiej liczbie, ale w pewnym momencie uzyskały sprzyjające warunki do szybkiego rozwoju (np. zapalenie płuc, nieżyt jelit, katar).

Zakażenie zewnątrzpochodne – polega na wtargnięciu do organizmu drobnoustrojów z zewnątrz, najczęściej z innego zakażonego osobnika. Zwykle drobnoustroje te są zjadliwe, silne, odporne, zdolne do przystosowania się, gdyż takich właściwości nabrały u poprzedniego gospodarza. Rozmnażając się, wywołują chorobę zakaźną nawet u osób zdrowych, ze sprawnymi siłami obronnymi.

Zakażenia bezobjawowe – mimo obecności i rozmnażania się drobnoustrojów w organizmie brak jest objawów chorobowych.

Zakażenie utajone – początkowy, przejściowy okres zakażenia, poprzedzający właściwe objawy choroby zakaźnej.

Zakażenie poronne – objawy chorobowe są tak nieznaczne, że niekiedy uchodzą uwadze chorego i lekarza.

Źródła zakażenia:

·         ludzie zakaźnie chorzy i chore zwierzęta,

·         ludzie i zwierzęta będące nosicielami,

·         zwłoki ludzi lub zwierząt krótko po śmierci.

Okres zaraźliwości – czas, kiedy zakażenie może być przeniesione na ludzi zdrowych. W różnych chorobach zakaźnych ma różną długość. W zjawisku nosicielstwa zarazków w organizmie wytwarza się stan specyficznej równowagi. Zarazki namnażają się, lecz nie działają chorobotwórczo. Nosicielstwo może być pochorobowe (krótkotrwałe lub długotrwałe) albo w zakażeniach przebiegających bezobjawowo (możliwe jest zakażenie się od osób w końcowych dniach okresu wylęgania choroby).

Drogi szerzenia się zakażeń

Bezpośrednia styczność (droga kontaktowa) z chorym lub nosicielem, podczas pielęgnacji lub leczenia chorych (przeniesienie jatrogenne); przeniesienie z jednej osoby

1.      na drugą, które nie są w relacji matka–dziecko, nosi nazwę przeniesienia horyzontalnego.

2.      Bezpośrednia styczność z chorym zwierzęciem.

3.      Zakażenia własnymi pasożytami, np. owsikami.

4.      Zakażenie wertykalne, od matki na dziecko, mogące nastąpić poprzez:

·         zakażoną krew (również rodzaj przeniesienia jatrogennego),

·         kontakt skóry z materiałem zanieczyszczonym,

·         przeniesienie rękoma (droga feralno-oralna),

·         drogą pokarmową (nośnikiem jest pokarm, woda, mleko),

·         kropelkową – w wyniku kichania lub kaszlenia na inną osobę, w ten sposób przenosi się zakażenie poprzez glebę, w której znajdują się zarazki (zgorzel gazowa – zakażenie ran).

Ekspozycja – narażenie na czynniki o potencjalnym lub udowodnionym działaniu szkodliwym na ustrój człowieka.

Kontaminacja/skażenie – zanieczyszczenie drobnoustrojami środowiska nieożywionego (powierzchni przedmiotów, wody, gleby, powietrza, pożywienia).

Kolonizacja – zasiedlenie powierzchni skóry i błon śluzowych organizmu przez drobnoustroje. Jest zwykle bezobjawowa, może jednak stanowić pierwszy etap infekcji.

Zakażenie szpitalne – każde zakażenie nabyte w szpitalu, rozpoznane klinicznie i potwierdzone laboratoryjnie, które ujawniło się w okresie pobytu chorego w szpitalu lub po jego opuszczeniu. Zakażenia szpitalne mogą także rozwinąć się u personelu medycznego i pozostają w ścisłym związku z jego pracą.

Dekontaminacja:

·         skóry i błon śluzowych lub innych tkanek,

·         wyrobów medycznych oraz powierzchni pomieszczeń i urządzeń.

Zakażeniom zapobiegamy poprzez:

·         higienę rąk i stosowanie środków ochrony indywidualnej,

·         utrzymanie czystości otoczenia i osobistej podopiecznych,

·         postępowanie z odpadami medycznymi i komunalnymi.

Wynika to z Ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (art. 11, ust. 2, pkt 3–4).

Do środków ochrony osobistej opiekuna medycznego należy: umundurowanie, obuwie, fartuch ochronny i rękawiczki jednorazowego użytku.

Higiena rąk uwzględnia:

·         zwykłe mycie rąk,

·         higieniczne mycie i dezynfekcję rąk.

Ręce myjemy:

·         przed jedzeniem,

·         przed przygotowywaniem posiłków,

·         po wyjściu z ubikacji,

·         po zabawie z psem lub kotem,

·         po pracy w ogrodzie.

Należy również krótko obcinać paznokcie.

Zakażeniom zapobiegamy poprzez:

·         nieużywanie wspólnych ręczników,

·         częstą zmianę bielizny osobistej i pościelowej,

·         utrzymywanie w czystości łazienki, ubikacji, a także kuchni i innych pomieszczeń związanych z przygotowywaniem posiłków, tępiąc owady i gryzonie przenoszące jaja i cysty pasożytów,

·         dokładnie myjąc warzywa i owoce, szczególnie spożywane w stanie surowym,

·         nie jedząc surowego lub niedogotowanego mięsa.

Tabela 4.4. Higiena rąk

Zwykłe/socjalne mycie rąk
Kiedy?	Jak?
·         Po przyjściu do pracy ·         Przed jedzeniem, piciem ·         Po skorzystaniu z toalety ·         Po widocznym zabrudzeniu	·         Zdjąć biżuterię, zabezpieczyć zranienia na dłoniach ·         Umyć ręce ciepłą wodą według techniki Ayliffe’a, mydłem w płynie przez 30 sekund ·         Osuszyć ręcznikiem jednorazowym ·         Wyrzucić ręcznik do pojemnika, nie dotykając pokrywy (obniżenie ilości drobnoustrojów na rękach 60–90%)

Technika mycia rąk według Ayliffe’a

1.      Z dozownika ściennego nanieść odpowiednią porcję mydła
i myć ręce według schematu – każdy etap to pięć ruchów „tam i z powrotem”.

2.      Pocieranie dłoni o dłoń.

3.      Pocieranie części dłoniowej prawej dłoni o powierzchnię grzbietową lewej dłoni. Zmiana rąk.

4.      Dłoń na dłoni, palce splecione, przesuwanie palców jednej dłoni między palcami drugiej dłoni aż do zagłębień międzypalcowych.

5.      Pocieranie grzbietowej powierzchni zagiętych palców jednej dłoni pod zagiętymi palcami drugiej dłoni.

6.      Kciuk prawej dłoni ujęty w lewą dłoń, wykonywać ruchy obrotowe wokół kciuka. Zmiana rąk.

7.      Obrotowe pocieranie opuszków palców prawej dłoni w zagłębieniu dłoniowym lewej dłoni. Zmiana rąk.

 

Tabela 4.5. Higieniczne mycie i dezynfekcja rąk

Higieniczne mycie i dezynfekcja rąk
Kiedy?	Jak?
·         Przed i po zabiegach, w trakcie których może nastąpić kontakt z materiałem biologicznym ·         Przed założeniem i po zdjęciu rękawiczek ·         Po kontakcie ze skórą pacjenta z widocznymi zmianami skórnymi	·         Mycie zwykłe, a następnie dezynfekcja skóry rąk przez 20–30 s przy użyciu 3–5 ml alkoholowego preparatu dezynfekcyjnego i pozostawienie do wyschnięcia ·         W przypadku braku widocznych zabrudzeń na rękach można wykonać samą dezynfekcję (np. między pacjentami)

 

Zalecenia WHO (2009) – Higiena rąk a używanie rękawic medycznych

1.      Rękawice nie zastępują mycia ani dezynfekcji rąk.

2.      Mycie i dezynfekcję rąk należy wykonywać, kiedy jest to potrzebne, niezależnie od używania lub nieużywania rękawic.

3.      Rękawice należy stosować zawsze, gdy może dojść do kontaktu z krwią, innym materiałem biologicznym oraz błonami śluzowymi i uszkodzoną skórą.

4.      Stosować rękawice tylko do czynności przy jednym pacjencie.

5.      Po każdej czynności przy pacjencie rękawice należy wyrzucić (nie stosować ponownie!). Nie wykonywać innych czynności (np. prace biurowe, obsługa komputera, przechodzenie między gabinetami).

6.      Stosować rękawice tylko wtedy, kiedy jest to zalecane według tzw. Standardowych lub Kontaktowych Środków Ostrożności.

 

Tabela 4.6. Wskazania do stosowania rękawic

Sterylne

Niesterylne (jednorazowe)

·         Każdy zabieg chirurgiczny ·         Poród drogami natury ·         Inwazyjne procedury radiologiczne ·         Zakładanie dostępu naczyniowego obwodowego i centralnego ·         Przygotowanie żywienia pozajelitowego oraz chemioterapeutyków (onkologia)

·         Możliwość kontaktu z krwią, płynami ustrojowymi, wydzielinami, wydalinami i przedmiotami w widoczny sposób zanieczyszczonymi materiałem biologicznym ·         Bezpośredni kontakt z pacjentem: zakładanie i usuwanie cewników naczyniowych, pobieranie krwi, rozłączanie linii naczyniowej, badanie przez pochwowe ·         Pośredni kontakt z pacjentem: opróżnianie basenów, czyszczenie narzędzi, usuwanie odpadów, sprzątanie

Sytuacje, w których rękawice powinno się ubierać  :

·         poza sytuacją izolacji kontaktowej – kontaktowe środki ostrożności,

·         bezpośredni kontakt z pacjentem: pomiar RR, temperatury ciała lub pulsu, iniekcje podskórne lub domięśniowe, kąpanie i ubieranie pacjenta, transport pacjenta, czynności pielęgnacyjne oczu i uszu (bez wydzieliny),

·         zdejmowanie i zmiana bielizny pościelowej, zakładanie urządzeń do nieinwazyjnego wspomagania wentylacji (np. maski, wąsów tlenowych), przesuwanie mebli pacjenta.